Cormac McCarthy

Wyniki konkursu

2012-02-28T00:57:00.002+01:00

W konkursie, w którym do wygrania była książka Marka Paryża pt. Od Ralpha Ellisona do Jhumpy Lahiri. Szkice o prozie amerykańskiej XX i początku XXI wieku, zwyciężyła Dorota Sobczuk z Łodzi. Gratuluję, nagrodę prześlę pocztą :-)

Prawidłowe odpowiedzi:

Ad. 1. Thomas Pynchon był (prawdopodobnie) uczniem Vladimira Nabokova.

Ad. 2. W Cieniu pisarza wspomniany jest Dziennik Anny Frank.

Ad. 3. W Punkcie Omega (w scenie w muzeum) wyświetlany jest film 24 Hour Psycho (jako prawidłową odpowiedź uznawałem również Psychozę).

Dziękuję wszystkim za wzięcie udziału w konkursie i zapraszam na kolejne za czas jakiś :-)

Od Ralpha Ellisona do Jhumpy Lahiri - konkurs

2012-02-19T21:22:00.006+01:00

Dzięki uprzejmości Marka Paryża, pojawia się przed Wami szansa wygrania jego najnowszej książki Od Ralpha Ellisona do Jhumpy Lahiri. Szkice o prozie amerykańskiej XX i początku XXI wieku. Fundatorem nagrody są Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. Tym razem należy odpowiedzieć na trzy pytania (niekoniecznie związane z McCarthym):

1. Czyim uczniem był podobno Thomas Pynchon?

2. Czyj dziennik wspominany został w powieści Cień pisarza Philipa Rotha?

3. Jak brzmi tytuł filmu wyświetlanego w muzeum w Punkcie Omega Dona DeLillo?

Odpowiedzi proszę nadsyłać na adres gaau@wp.pl. Zwycięzca zostanie wyłoniony w drodze losowania.

Konkurs trwa od 19 do 26 lutego. Wyniki ogłoszę dnia następnego.

Zapraszam do zabawy i życzę powodzenia!

P.S. Pamiętajcie o tym, aby w zgłoszeniu umieścić dane umożliwiające wysyłkę nagrody.

Trylogia Pogranicza i The Sunset Limited

2012-02-15T20:55:00.003+01:00

Pojawiła się naprawdę dobra informacja dla wielbicieli McCarthy'ego - jako jedyni na świecie będziemy mieli przypisy do hiszpańskich fragmentów Trylogii Pogranicza. McCarthy wyraził tę zgodę tylko względem polskich wydań i myślę, że nie bez znaczenia jest tutaj pewien nacisk, jaki zastosowaliśmy :-)

Poza tym, pojawiła się okładka do The Sunset Limited, sztuki McCarthy'ego, która ukaże się nakładem Wydawnictwa Literackiego w drugiej połowie 2012 roku. Tłumaczy doskonały Robert Sudół.

Michal Karcz - Parallel worlds

2012-02-11T14:35:00.003+01:00

Zachęcam do polubienia facebook'owego profilu Michała Karcza, twórcy m.in. okładek do książek Cormaca McCarthy'ego. W galerii można zobaczyć odrzucone grafiki, które mogły zdobić wznowienie Rączych koni.

Profil znajdziecie TUTAJ.

The Counselor

2012-02-10T15:23:00.004+01:00

Pojawiają się kolejne szczegóły na temat scenariusza, który napisał Cormac McCarthy. Jak donoszą zachodnie serwisy, The Counselor (Radca), może stać się filmem, który będzie miał jeden z najkrótszych czasów realizacji w historii kina (licząc od momentu oddania tekstu do rozpoczęcia zdjęć). Już wiadomo, że reżyserią zajmie się Ridley Scott i będzie to jego następny film zaraz po zakończeniu prac nad Prometeuszem. Obecnie mówi się, że pierwszy klaps na planie padnie 1 maja tego roku. Propozycję zagrania tytułowej roli otrzymał Michael Fassbender, czyli obecnie najbardziej wzięty aktor w Fabryce Snów. Sam Scott porównuje The Counselor do To nie jest kraj dla starych ludzi na sterydach.

Zresztą sam zarys fabuły wyraźnie to sugeruje. Główny bohater jest prawnikiem, który myśli, że może zaangażować się w handel narkotykami bez pociągnięcia na dno. Oczywiście, jak w To nie jest kraj dla starych ludzi wzięcie pieniędzy okazało się decyzją zgubną, tak i w tym przypadku z sytuacji nie wyniknie nic dobrego. Bohater za wszelką spróbuje przetrwać, wydostać się z pułapki, w którą sam się wmanewrował. Co ciekawe, ponoć w opowieści bardzo ważną rolę mają odegrać dwie kobiety.

Steve Schwartz (producent m.in. ekranizacji Drogi) po przeczytaniu tekstu stwierdził, że to może być najbardziej niepokojąca i bezkompromisowa praca McCarthy'ego.

Ładny nam więc pisarz prezent zrobił zamiast nowej powieści. Jest na co czekać :-)

Więcej szczegółów możecie znaleźć TUTAJ.

The Sunset Limited na DVD

2012-02-06T22:36:00.003+01:00

Doskonała adaptacja sztuki The Sunset Limited w końcu pojawi się w Polsce na DVD. Premierę zapowiedziano na 30 marca. Więcej informacji o samym wydaniu znajdziecie TUTAJ. Myślę, że będzie to dobra okazja do zorganizowania kolejnego konkursu :-)

Skoro już jesteśmy przy sztukach, wspomnieć należy, że w kinach grany jest jeszcze najnowszy film Romana Polańskiego pt. Rzeź. Dominuje w nim zdecydowanie inna tematyka, ale konwencja podoba (czyt. dialog w obrębie jednego mieszkania), spodziewajcie się więc, że na dniach na blogu pojawi się małe porównanie tych dwóch sztuk-filmów.

Edit:

Warto jeszcze wspomnieć, że w aktualnym numerze Nowej Fantastyki znalazł się bardzo ciekawy artykuł Jakuba Winiarskiego pt. Głównonurtowy coming out. Fragment tekstu poświęcony jest prozie McCarthy'ego. Próbkę znajdziecie na dole tej STRONY.

Najlepsze książki 2011

2012-01-25T22:22:00.008+01:00

W plebiscycie portalu Esensja na książkę roku 2011, powieść W ciemność zajęła dziewiąte miejsce, uzyskując 18,61% głosów. Cieszy i zarazem konfunduje taki stan rzeczy, bowiem Suttree jest przecież książką znacznie lepszą, a na liście się nie znalazła. Czyżby polscy czytelnicy jej nie docenili?

Całe zestawienie dostępne jest TUTAJ.

Rącze konie - okładka+przypisy

2012-01-12T09:21:00.006+01:00

Tak prezentuje się okładka do wznowienia Rączych koni. Powieść ma trafić do sprzedaży w kwietniu bieżącego roku.

Edit:

Dostałem informacje z Wydawnictwa Literackiego odnośnie dialogów w języku hiszpańskim. Intencją autora było, aby pozostały nieprzetłumaczone. Uszanowano to i zrezygnowano z przypisów.

Szkice o prozie amerykańskiej

2011-12-13T23:44:00.005+01:00

Z przyjemnością informuję, że Marek Paryż, amerykanista z Uniwersytetu Warszawskiego, opublikował właśnie zbiór tekstów krytycznych pt. Od Ralpha Ellisona do Jhumpy Lahiri. Szkice o prozie amerykańskiej XX i początku XXI wieku. Książka, wydana nakładem Wydawnictwa UW, zawiera omówienia większości przełożonych na polski powieści McCarthy’ego oraz dzieł wielu innych pisarzy amerykańskich, m.in. Philipa Rotha, Johna Updike'a, Thomasa Pynchona, Susan Sontag, Jeffreya Eugenidesa, Breta Eastona Ellisa. Zachęcam do lektury!

Na marginesie należy dodać, że Wydawnictwo Literackie zapowiedziało na wrzesień 2012 roku wznowienie Rączych koni.

Suttree - recenzja

2011-11-27T22:59:00.006+01:00

Znaleźliśmy się w osobnym świecie w świecie – tak wita Cormac McCarthy czytelnika w prologu powieści Suttree. Słowa te pozwalają oczekiwać kolejnej historii spokrewnionej z mitem, parabolą lub starczym bajaniem przy nocnym ognisku gdzieś na obrzeżach cywilizacji, gdzie zapach drzew jest zdrowy i mocny, zwierzęta nadstawiają uszu aby posłuchać, a natura wzdycha z aprobatą, gdyż wszyscy zebrani respektują ustalone przezeń prawa.

Czytelnik zaznajomiony wcześniej z pisarstwem McCarthy’ego nie powinien dać zwieść się przyzwyczajeniu, a tym bardziej pozwolić, aby domniemania, powstałe na podstawie opisu okładkowego, uśpiły czujność. Tym bardziej, że swoista inwokacja umieszczona na pierwszych kilku stronach wyraźnie ostrzega, zaznacza, że nieprzygotowanie będzie karane emocjonalnym rozszarpaniem, mentalną krzywdą i głęboką raną na duszy: Niżej w grotach upadłego światła sunie po bruku z kamienia na kamień kot, przypominający plamę płynnej czerni, jakby przyszytą do własnego gwałtownie odwróconego odbicia na ciemnej od deszczu ulicy i znikającą po chwili jako kot i kontrkot pośród spękanych murów. Daleko w dole rzeki widać słabą letnią błyskawicę. Nad zachodnim światem podnosi się kurtyna. Drobny deszczyk sadzy, martwych żuków i kosteczek niewiadomego pochodzenia. Publiczność siedzi w pajęczynie kurzu. W pustych oczodołach jednego z aktorów śpią pająki, a nad sceną jak mucha wisi to, co pozostało z powieszonego błazna: wahadło z kościotrupa w pstrokatym kostiumie. Po deskach tu i ówdzie przemykają czworonożne cienie. Przetrwają tylko prymitywniejsze, brutalniejsze formy życia.

Gdy zasiądzie się na tej osobliwej widowni, obejrzy pierwsze sceny spektaklu, natychmiast namacalne staje się wrażenie nierealności (nie dla wszystkich jednak odczuwalne, bowiem można tę powieść odebrać jako przykład prozy klasycznej, mocno zakorzenionej w otaczającym nas świecie, z soczystymi opisami, które przywodzą na myśl Ulissesa Joyce'a). Niby wydarzenia z Suttree’ego dzieją się głównie na terenach miejskich (Knoxville, stan Tennessee), ale miasto zdaję się niekonkretne, jakby nadmiar szczegółów przywołał mroczny sen lub zmorę, która dość że wypacza konstrukcję budynków, to na dodatek z większości zwyczajnych obywateli czyni swe dzieci-widma, które przemykają gdzieś na pograniczu pola widzenia. Prawdziwi zdają się wyłącznie pijaczkowie, bezdomni, przestępcy, transwestyci, których spotyka Cornelius Suttree.

Tytułowy bohater, również prezentuje się konkretnie, aczkolwiek nie jest w pełni odporny na rozmywanie. Pierwszy przypadek rozpuszczania w otoczeniu musiał nastąpić w kilka miesięcy przed rozpoczęciem opowieści, kiedy to Cornelius wiódł standardowe rodzinne życie. Bolesna świadomość zatracania się w codzienności, w uciążliwych powtórzeniach, mogła przecież stanowić bodziec do porzucanie takiego trybu życia (prawdziwej motywacji nigdy jednak nie poznajemy). W treści książki znaleźć można przynajmniej trzy inne sytuacje tego typu: najpierw w scenie wędrówki przez zalesione, górskie tereny, gdzie natura próbuje wchłonąć Suttree’ego; następnie w trakcie pracy przy połowie małży, kiedy to bohater staje się ofiarą czegoś na kształt normalnego zatrudnienia i ukradkowego związku z nieletnią; w końcu, gdy wiąże się z piękną prostytutką, walczyć musi z miastem i jego pokusami. Ze wszystkich starć wychodzi obronną ręką, ale piętno będzie nosił już na zawsze, na wieki zostanie symulacją człowieka poszukującego właściwej drogi, który od dawana zna właściwy wybór lecz mimo tego wciąż szuka, aby później uciekać z przerażeniem.

Z tego powodu Suttree aż skrzy się od twórczej inwencji: powtarzalność sytuacyjna praktycznie nie istnieje (jeśli już, to zazwyczaj wiąże się z zupełnie nowym aspektem), a ilość wyjątkowych, zapadających w pamięć scen robi olbrzymie wrażenie. Powinny zadziałać nawet na te osoby, które dotychczas zarzucały powieściom McCarthy’ego nudę. Natomiast, jeśli ktoś pozostałby jednak nieczuły na fabularne zróżnicowanie, może liczyć na mocne wrażenia dzięki wyrazistym bohaterom, wspominanym transwestytom, pijaczkom, bezdomnym, przestępcom. Właśnie oni jawią się jako ludzie z krwi i kości, poprzez swoją wewnętrzną siłę, złość, poczucie humoru, zawsze gotowi podjąć walkę, nawet gdy mróz na dowrze, a przeciwnik ma przewagę liczebną. Jedynie śmierć może ich powstrzymać.

Od pewnego momentu widmo kostuchy zaczyna wisieć (niczym kościotrupie wahadło) nad Suttree’em i jego znajomkami. Raz za razem czytelnik staje się świadkiem przypadkowej śmierci jednego bądź dwóch, a i sam Suttree kilkukrotnie wymyka się jej cudem z rąk (zazwyczaj poświęcając kogoś w ofierze). Jednakże danse macabre McCarthy skutecznie maskuje przed odbiorcą, czasami intensywnością wydarzeń bieżących, innym razem humorem. Już w powieściach W ciemność, Dziecię boże, Krwawy południk i To nie jest kraj dla starych ludzi kilkoma fragmentami udowodnił, że ma niesamowity dryg do puentowania wydarzeń, nadawania im absurdalnego wydźwięku – w Suttree jest to najsilniej wyrażone, szczególnie postacią Harrogate’a (polecam uwadze m.in. afekt do arbuzów albo pierwszą rozmowę z więziennymi klawiszami). Niemniej karygodnym błędem jest zaufanie polskiemu wydawcy i uwierzenie, że to powieść zabawna. Na tle dorobku McCarthy’ego owszem, ale biorąc pod uwagę jak bardzo specyficzny to twórca, należy mieć na względzie, że humor to tylko maska, pewne odroczenie bólu, który nadejdzie kilka akapitów dalej.

Przez większość stron dominuje melancholia, prawie namacalne cierpienie, co czyni z Suttree’ego powieść trudną nie tylko w warstwie stylistycznej, ale też emocjonalnej. Słowa i sceny dobierane przez McCarthy’ego z łatwością omijają systemy obronne, ośrodki wyższego rzędu, po czym dobierają się do człowieka od podstaw, rozkładając go na czynniki pierwsze, rozpoczynając rewolucję na poziomie cząstek subatomowych. Chciałoby się później móc wpasować w poprzednią formę, ale nie ma takiej możliwości, zakończenie i pewien pies-symbol zamykają drogę powrotną, niemal jak tytułowe czarne psy z powieści McEwana. Jaźń, która złoży się od-nowa, będzie czymś zupełnie innym, mroczniejszym – bardziej świadomym.

Suttree - wyniki konkursu

2011-11-08T21:40:00.005+01:00

Zwycięzcami konkursu zostali: Michał Kokot z Warszawy i Paweł Mirocha ze Świątników Górnych. Gratuluję :-)

1. Ile jest podpisanych przez autora egzemplarzy Drogi?

Odp. 250.

2. Jakie wykształcenie ma Dennis, brat McCarthy'ego?

Odp. Jest doktorem biologii i prawnikiem (w związku z tym, że było to trudne pytanie, uznawałem także wtedy, gdy ktoś podał jeden z tych wariantów).

3. Którą jeszcze z książek McCarthy'ego, poza Suttree, przetłumaczył Maciej Świerkocki?

Odp. W ciemność.

Nagrody zostaną wysłane pocztą. Raz jeszcze gratuluję wygranym, a pozostałych zapraszam na kolejny konkurs... za jakiś czas :-)

Premiera & Fragment

2011-11-03T21:15:00.008+01:00

Dzisiaj swoją polską premierę miała powieść Suttree, wszystkich zainteresowanych odsyłam więc do księgarń oraz przypominam o trwającym do wtorku konkursie :-)

Zapraszam również do wysłuchania fragmentu Drogi w interpretacji Krzysztofa Gosztyły:

Suttree - konkurs

2011-11-02T00:04:00.000+01:00

Wielkimi krokami zbliża się premiera powieści Suttree, z tej okazji zapraszam wszystkich do wzięcia udziału w konkursie. Tym razem odpowiedzieć należy na trzy pytania, z którymi fani McCarthy'ego nie powinni mieć problemów:

1. Ile jest podpisanych przez autora egzemplarzy Drogi?

2. Jakie wykształcenie ma Dennis, brat McCarthy'ego?

3. Którą jeszcze z książek McCarthy'ego, poza Suttree, przetłumaczył Maciej Świerkocki?

Odpowiedzi proszę nadsyłać na adres gaau@wp.pl. Dwaj zwycięzcy zostaną wyłonieni w drodze losowania.

Konkurs trwa od 2 do 7 listopada 2011 roku. Wyniki ogłoszę dnia następnego.

Zapraszam do zabawy i życzę powodzenia!

P.S. Pamiętajcie o tym, aby w zgłoszeniu umieścić dane umożliwiające wysyłkę nagrody.

Konkurs - wyniki

2011-11-01T17:48:00.007+01:00

Zwycięzcą konkursu, w którym do wygrania był audiobook z powieścią Droga, został Piter Murphy z Bydgoszczy. Gratuluję, a pozostałych czytelników proszę o zachowanie czujności, gdyż dzisiaj/jutro wystartuje zabawa, w której do rozdysponowania będą dwa egzemplarze powieści Suttree :-)

Oczywiście prawidłowa odpowiedz brzmi: James Franco.

Premiery

2011-10-27T15:44:00.003+02:00

W dniu dzisiejszym do sprzedaży w końcu trafił audiobook powieści Droga, z tej okazji przypominamy o trwającym jeszcze konkursie.

Poza tym, zapraszamy wszystkich fanów pisarza do obejrzenia ekranizacji sztuki The Sunset Limited, która zostanie wyemitowana dzisiaj o 20:40 na kanale HBO. To oczywiście bardzo dobry powód do tego, aby przypomnieć naszą recenzję :-)

Konkurs - Droga audio

2011-10-25T21:15:00.005+02:00

Mamy Drogę w wersji audio i nie zawahamy się jej użyć do celów konkursowych :-) Tym razem będzie jedno pytanie, z którym fani McCarthy'ego nie powinni mieć problemów, a nawet jeśli się takowe pojawią, to od czego jest niniejszy blog, polska strona autora lub wszechpotężne Google:

1. Który ze znanych amerykańskich aktorów ma w planach zekranizowanie powieści Dziecię boże?

Odpowiedzi proszę nadsyłać na adres gaau@wp.pl. Zwycięzca zostanie wyłoniony w drodze losowania.

Konkurs trwa od 25 do 31 października 2011 roku. Wyniki ogłosimy dnia następnego.

Zapraszamy do zabawy i życzymy powodzenia!

P.S. Pamiętajcie o tym, aby w zgłoszeniu umieścić dane umożliwiające wysyłkę nagrody.

Suttre, Droga, Sodoma i Gomora

2011-10-17T20:06:00.003+02:00

Dzisiejszy dzień przyniósł ze sobą kilka informacji związanych z niedalekimi premierami. Wiadomo już, że audiobook powieści Droga ukaże się 27 października.

Natomiast Suttree trafi do księgarń, jak już to było wspominane, 3 listopada. W dziale Fragmenty możecie przeczytać próbkę tej wspaniałej powieści.

Wiadomo także, jaki będzie nosiła tytuł ostatnia część Trylogii Pogranicza. Otóż w Polsce ukaże się ona jako Sodoma i Gomora.

Suttree - fragment

2011-10-17T19:55:00.003+02:00

Drogi przyjacielu, teraz, w tej niewyraźnej, nie znającej zegara miejskiej godzinie, kiedy czarne jezdnie parują po przejeździe polewaczek, i teraz, gdy pijacy i bezdomni chronią się gromadnie pod ścianami domów w zaułkach albo na opuszczonych parcelach, i kiedy smukłe kocury z wyprężonymi grzbietami krążą po swoich ponurych rewirach, teraz, w tych czarnych od sadzy, ceglanych albo kamiennych korytarzach, gdzie cienie drucianych siatek układają się w gotycką harfę na piwnicznych drzwiach, nie postanie noga innego człowieka prócz ciebie.

Stare, nieprzeniknione przez słońce, deszcz i śnieg kamienne mury, osadzone w rozstępach skamieniałych kości, wapienne skarabeusze pofałdowane na dnie owego dawnego środziemnomorza. Smukłe, ciemne drzewa, tam, za żelaznym ogrodzeniem, gdzie umarli pilnują swojej małej metropolii. Dziwna marmurowa architektura, stela, obelisk, krzyż i niewielkie, wygładzone przez deszcz nagrobki, na których z biegiem lat zacierają się nazwiska. Ziemia pełna wyrobów producentów trumien, pokrytych kurzem szkieletów, zetlałego jedwabiu i trumiennych ubrań, splamionych wydzielinami gnijących ciał. Dalej w niebieskim świetle latarni biegną w ciemność tory tramwajowe, zakrzywiające się w tombakowym zmierzchu niczym kogucie ostrogi. Stal powoli oddaje nagromadzone za dnia ciepło — wyczuwasz je nawet przez podeszwy butów. Mijasz magazyny z falistej blachy, idziesz krótkimi, piaszczystymi uliczkami, gdzie zepsute auta stoją markotne na piedestałach z pustaków. Przez gąszcz sumaka, szkarłatki i zwiędłego kapryfolium wychodzisz na pofałdowany, gliniasty nasyp kolejowy. Szare pnącza na tej północnej półkuli są zwinięte w lewo; ta sama siła, która je wykręca, kształtuje też muszlę trąbika. Spod żużlu i cegieł wykiełkowały chwasty. Gdzieś w pobliżu w samotnym zatraceniu ryknęła w nocne niebo koparka parowa. Tu przejdź na drugą stronę. Tam gdzie krzyżownice i tory na podkładach, a lokomotywy pokasłują niczym lwy w mroku stacji rozrządowej. Do mroczniejszego miasta, mijasz oślepione kamieniami latarnie, dymiące, pochyłe chaty, porcelanowe psy i stare, pomalowane opony, w których rosną brudne kwiaty. Idziesz po porozdzieranych dziurami chodnikach, widzisz powolny kataklizm zaniedbania, zwieszające się półkolami druty, biegnące pod gwiazdami od słupa do słupa, obwieszone sznurkami od latawców i poobtłukiwanymi butelkami, przypominającymi krawaty, albo dziecięcymi zabawkami. Obozowisko potępieńców. W tej dzielnicy mogą się nawet czaić ociekający ropą trędowaci bez dzwoneczków na szyjach. Ponad upałem i nieprawdopodobnym widokiem miasta na tle nieba wzeszedł mosiężny księżyc, przed którym chmury uciekają jak rozwodniony atrament. Budynki, którymi ostemplowana jest noc, przypominają fortecę, broniącą wstępu do leżącego dalej zapomnianego świata, podobnie jak zapomniane zostało ich pierwotne przeznaczenie. Wieśniacy wędrują tutaj wiele mil, a potem w oblepionych błotem butach przesiadują całymi dniami na rynku jak niemowy. Tego miasta nie zbudowano według żadnego znanego wzorca, dlatego jego skundlona architektura obejmuje całą historię dzieł ludzkich rąk w krótkim streszczeniu opowieści o aberracji, chorobie i szaleństwie. W dolinie rzeki, do której spływa życiodajna woda z całej okolicy, rozpoczął się właśnie karnawał cieni.

Fabryczne mury ze starych, ciemnych cegieł, zarośnięte tory bocznicy kolejowej i ohydny niebieski rynsztok, w którego nurcie kołyszą się czarne włókienka bezimiennych nieczystości. W zardzewiałych framugach okiennych gdzieniegdzie tkwią wśród szyb kawałki blachy. W kloszu latarni, tam gdzie przeszył go kamień, widać dziurę w kształcie księżyca, przez którą na spotkanie nie kończącej się spirali ciągnących ku górze owadów wciąż pada słaby deszczyk takich samych owadzich form, spalonych i bez życia.

Tutaj, u ujścia strumienia, pola sięgają rzeki. Muł tworzy deltę, wyłaniając się spośród bogatych aluwialnych złóż zakonserwowanych kości i straszliwego śmietniska — kupy desek, kondomów, obierków, starych puszek, słoików i zepsutych urządzeń domowego użytku, które pochodząc z gnojowiska równin, stanowią drogowskazy w tych pozbawionych szlaków dolinach, opanowanych przez dementia praecox. To świat poza wszelką fantazją, złośliwy, realny i jedyny w swoim rodzaju; przepalone żarówki niczym obdarte ze skóry polipy, półprzezroczyste, w kolorze nagiej czaszki, sterczą ślepo nad ziemią, tu i ówdzie widać widmowe oka oleju maszynowego, a od czasu do czasu wyrzucone na brzeg cuchnące ludzkie embriony, rozdęte niczym gardziele piskląt, o szeroko otwartych, niewidzących oczach, niebieskawych albo matowoszarych. Dalej w ciemności rzeka sączy się leniwie ku morzom południowym, spływając w dół pośród zbombardowanej deszczem kukurydzy, skromnych zbiorów i uprawianych na rzecznym ile ogrodów tutejszych gospodarzy, przez cały czas ścierając się przy brzegach na kropelki drobniutkie niczym mączka kostna, rzeka wyładowana przeszłością jak pociąg, ze snami i marzeniami rozproszonymi gdzieś w wodzie, gdzie nigdy nic nie ginie. Pływające domy, barki, na których mieszkają ludzie, kołyszą się na cumach. Odpływowy muł przybrzeżny, żeberkowany, a zarazem gładki, wygląda jak zapadły bok jakiegoś olbrzymiego, powalonego zwierzęcia, dalej zaś ląd rozciąga się na południe i w stronę gór. Myśliwi i drwale, nie zdejmując butów, kładli się tu niegdyś spać wokół tysięcy dogasających ognisk, a potem ruszali dalej, nasi starsi teutońscy przodkowie o oczach rozpalonych wizjonerskim blaskiem potężnej pazerności, napływający kolejnymi falami okrutników i szaleńców o głowach pełnych bezskojarzeniowych analogii do całej ludzkiej przeszłości, szczupli Aryjczycy ze swoją unieważnioną już dziś semicką książeczką, wciąż na nowo odgrywający zawarte w niej dramaty i parabole, bezmyślni, bladzi i udręczeni pragnieniem, które mogłoby uśmierzyć jedynie ponowne pogrążenie się świata w pierwotnych ciemnościach.

Znaleźliśmy się w osobnym świecie w świecie. Tu, na tej obcej ziemi, wśród wydzielających trujące wyziewy ścieków i płodozmianowych nieużytków, które uczciwi obywatele oglądają ze swoich przedziałów albo samochodów, snują marzenia istoty prowadzące zupełnie inne życie. Ludzie zdeformowani, czarnoskórzy albo obłąkani, w ucieczce przed wszelkim porządkiem, obcy w każdym kraju.

Noc jest spokojna niczym obóz przed bitwą. Nieznane stworzenie szykuje się do ataku, ale nie wiadomo, czy nadejdzie z lasu, czy raczej od morza. Mularze otoczyli miasto murami, bramy są zamknięte, ale spójrz tylko, bestia jest już w środku — czy zgadniesz, jaką ma postać? Gdzie jest przetrzymywana i jakie ma oblicze? Czy jest to tkacz, zakrwawione czółenko, wystrzelone przez dziurę czasową, czy gręplarz, który wyrywa ludzi z drzemki świata? A może to raczej jakiś myśliwy z psami? Albo woźnica, którego wóz śmierci ciągną szkielety koni i który na każdej ulicy oznajmia głośnym okrzykiem, jakim rzemiosłem się para? Drogi przyjacielu, nie będziemy się nad nim zastanawiać, bo właśnie takie stworzenia go tu zaprosiły.

Reszta naprawdę jest milczeniem. Zaczął padać deszcz. Lekki letni deszczyk, widzisz, jak zacina z ukosa w światłach miasta. Rzeka spoczywa w kielichu ciszy i spokoju. Stąd, z mostu, świat w dole wydaje się darem prostoty. Ciekawy, tylko tyle. Niżej w grotach upadłego światła sunie po bruku z kamienia na kamień kot, przypominający plamę płynnej czerni, jakby przyszytą do własnego gwałtownie odwróconego odbicia na ciemnej od deszczu ulicy i znikającą po chwili jako kot i kontrkot pośród spękanych murów. Daleko w dole rzeki widać słabą letnią błyskawicę. Nad zachodnim światem podnosi się kurtyna. Drobny deszczyk sadzy, martwych żuków i kosteczek niewiadomego pochodzenia. Publiczność siedzi w pajęczynie kurzu. W pustych oczodołach jednego z aktorów śpią pająki, a nad sceną jak mucha wisi to, co pozostało z powieszonego błazna: wahadło z kościotrupa w pstrokatym kostiumie. Po deskach tu i ówdzie przemykają czworonożne cienie. Przetrwają tylko prymitywniejsze, brutalniejsze formy życia.

Fragment powieści Suttree Cormaca McCarthy’ego. Przełożył Maciej Świerkocki. Wydawnictwo Literackie 2011.

Suttree & Droga

2011-10-05T15:50:00.002+02:00

Premiera Suttree uległa niewielkiej zmianie, powieść ukaże się 3 listopada.

Natomiast ruszyła się sprawa z audiobookiem powieści Droga. Określono w końcu termin wydania, na chwilę obecną, ma być to listopad bieżącego roku. Przypomnijmy, Droga ukaże się w interpretacji Krzysztofa Gosztyły, a jej czas trwania wynosi 9 godzin i 21 minut.

A już jutro werdykt w sprawie Nobla, trzymajmy kciuki :-)

Nobel - bukmacherzy

2011-10-02T10:03:00.004+02:00

Jak zawsze na początku października, zaczęło się typowanie kto w tym roku otrzyma literacką Nagrodę Nobla. Cormac McCarthy ponownie znalazł się wysoko wśród bukmacherskich wróżeń -firma Unibet sklasyfikowała go aż na trzeciej pozycji. Pozostaje wszystkim wielbicielom prozy tego pisarza mocno trzymać kciuki.

Wyniki obrad poznamy standardowo w jeden z październikowych czwartków.

Dziecię boże - ekranizacja

2011-09-17T09:46:00.003+02:00

Kilka miesięcy wcześniej media donosiły, że James Franco przymierza się do adaptacji Krwawego południka. Ponoć przeprowadził wówczas, wraz z kilkoma zaprzyjaźnionymi aktorami, sugestywną inscenizację, która miała przekonać aktualnego właściciela praw do ekranizacji. Płynące z USA głosy mówią jednak, że Franco tymczasowo odłożył ten projekt na boczny tor (podobnie jak wcześniej Ridley Scott, Todd Field i Michael Haneke) i ma zająć się przeniesieniem na język filmu powieści Dziecię boże.

W trakcie Toronto International Film Festiwal w jednym z wywiadów Franco powiedział:

Nakręciliśmy testowe dwadzieścia minut [Krwawego południka] i wyszło całkiem nieźle. Niemniej, z rozmaitych powodów, musimy odłożyć ten projekt na później. Jednakże, zrobimy film bazujący na trzeciej powieści McCarthy'ego, pt. Dziecię boże.

Pozostaję w takim razie trzymać kciuki za powodzenie tego projektu.

Suttree - okładka

2011-09-09T17:40:00.003+02:00

Doczekaliśmy się okładki do Suttree. Przypominamy, że powieść ukaże się już w październiku.

The Sunset Limited

2011-08-03T21:07:00.004+02:00

Kolejna wyśmienita wiadomość dla polskich wielbicieli prozy McCarthy'ego - Wydawnictwo Literackie zakupiło prawa do wydania sztuki The Sunset Limited, na podstawie której powstał świetny film w reżyserii Tommy'ego Lee Jonesa. Więcej szczegółów już niedługo.

Bądźcie też czujni w kwestii monitorowania rozkładu jazdy telewizji HBO Polska, w której to (najpewniej na jesieni) będzie owa ekranizacja wyświetlana.

Naszą recenzję możecie przeczytać TUTAJ.

Wieści

2011-07-27T16:46:00.002+02:00

Z przyjemnością zawiadamiamy, że powieści Cormaca McCarthy'ego są już dostępne w formie e-booków, można je znaleźć m.in. na stronie internetowej sieci Empik.

Poza tym, wciąż nie ma ustaleń odnośnie wydania audiobooków, znamy jednak nazwiska tłumaczy Trylogii Pogranicza. Rącze konie i Przeprawa ukażą się w przekładzie Jędrzeja Polaka, natomiast Miasta na równinach Macieja Świerkockiego. Pierwsze dwa tomu pojawią się w księgarniach w 2012 roku.

Wkrótce zaprezentujemy okładkę do Suttree.

Konkurs urodzinowy - Wyniki

2011-07-21T08:55:00.003+02:00

Zwycięzcą konkursu urodzinowego został Paweł Mańkowski z miejscowości Chełmica. Serdecznie gratulujemy! Natomiast osoby, którym nie dopisało szczęście, już teraz zapraszamy do kolejnych konkursów.

Aha, prawidłowe odpowiedzi:

1. Harold Bloom.

2. Moby Dick.

3. Billy Bob Thorton.

Konkurs błyskawiczny - Wyniki

2011-07-16T22:21:00.004+02:00

Sprawa rozwiązała się błyskawicznie (nazwa konkursy zobowiązuję). Pierwszej poprawnej odpowiedzi udzieliła pani Anna Kopeć z Krakowa. Gratulujemy czujności, nagrodę wyślemy pocztą :-)

Aha, McCarthy uczęszczał do Katolickiej Szkoły Wyższej (Catholic High School) w Knoxville.

Obiecujemy, że to nie ostatni przeprowadzony przez nas konkurs, przecież premiera Suttree już niedługo!

Konkurs błyskawiczny

2011-07-16T22:02:00.003+02:00

Zgodnie z obietnicą - pora na konkurs. Zwycięża osoba, która jako pierwsza udzieli prawidłowej odpowiedzi na poniższe pytanie:

1. Jak nazywa się szkoła, do której uczęszczał McCarthy w Knoxville?

Do wygrania jest egzemplarz powieści Krwawy południk. Maile należy wysłać na adres gaau@wp.pl. Wyniki opublikujemy w chwilę po otrzymaniu prawidłowej odpowiedzi.

Zapraszamy do zabawy i życzymy powodzenia!

P.S. Pamiętajcie o tym, aby w zgłoszeniu umieścić dane umożliwiające wysyłkę nagrody.

Konkurs urodzinowy

2011-07-13T18:58:00.003+02:00

W dniu dzisiejszym mija pierwszy rok działalności niniejszego bloga. Pod wieloma względami było to fenomenalne dwanaście miesięcy, które z przyjemnością spędziliśmy na opracowywaniu newsów, recenzji, tłumaczeń i prelekcji. Wszystko po to, aby polscy fani prozy Cormaca McCarthy'ego nie czuli się samotnie, żeby mieli miejsce, w którym dowiedzą się nowych rzeczy, gdzie poznają opinie na temat nadchodzących premier etc. Dziękujemy Wam za systematyczne odwiedziny, za intrygujące komentarze i wsparcie. Obiecujemy, że kolejny rok będzie równie obfity w teksty, wydarzenia, inicjatywy, a dotychczasowe braki w niektórych działach w końcu zostaną uzupełnione :-)

Tymczasem mamy coś więcej niźli kawałek wspaniałego tortu i podziękowania. Czas na świętowanie! W związku z tym, ogłaszamy pierwszy z serii dwóch konkursów, w którym można wygrać zestaw złożony z powieści Droga oraz Krwawy południk, ufundowany przez Wydawnictwo Literackie. Wystarczy udzielić poprawnej odpowiedzi na trzy pytania, z którymi wielbiciele prozy Cormaca McCarthy'ego nie powinni mieć problemów:

1. Który spośród znanych krytyków zaklasyfikował McCarthy'ego do grona czterech najwybitniejszych pisarzy amerykańskich?

2. Jaka jest ulubiona powieść Cormaca McCarthy'ego?

3. Kto wyreżyserował ekranizację powieści Rącze konie?

Odpowiedzi proszę nadsyłać na adres gaau@wp.pl. Zwycięzca zostanie wyłoniony w drodze losowania.

Konkurs trwa od 13 do 20 lipca 2011 roku. Wyniki ogłosimy dnia następnego.

Jednocześnie informujemy, że drugą szansę na wygraną będziecie mieli w weekend, kiedy to ogłosimy konkurs błyskawiczny. Bądźcie czujni!

Zapraszamy do zabawy i życzymy powodzenia!

P.S. Pamiętajcie o tym, aby w zgłoszeniu umieścić dane umożliwiające wysyłkę nagrody.

Tommy Lee Jones o The Sunset Limited

2011-06-30T12:28:00.003+02:00

W The Sunset Limited (filmie produkcji HBO) Tommy Lee Jones wciela się w rolę White’a, profesora ze skłonnościami samobójczymi, który podejmuje próbę rzucenia się pod koła tytułowej kolejki w tunelu metra. Ratuje go Black (Samuel L. Jackson), były skazaniec, który stał się żarliwie wierzący. W małym, smutnym apartamencie Blacka obaj mężczyźni toczą bitwę o naturę wiary i wartość życia, a stawka jest naprawdę wysoka. Film to adaptacja sztuki Cormaca McCarthy’ego.

Jones zna Cormaca dłużej niż dekadę, pracowali razem podczas produkcji innego filmu na podstawie jego prozy – To nie jest kraj dla starych ludzi w reżyserii braci Coen. Tommy kręcił The Sunset Limited w swoim rodzinnym mieście, gdzie również mieszka McCarthy, aby wybitny pisarz mógł być obecny na próbach.

W jaki sposób sztuka wpadła w Twoje ręce?

Interesuję się dziełami Cormaca, więc po prostu czytam je wszystkie.

Co w niej urzekło Cię do tego stopnia, że zechciałeś ją wyprodukować, wyreżyserować i zagrać jedną z ról?

Język. To cholernie dobry tekst, jest spontaniczny, ale jednocześnie formalny. Klasyczna dialektyka. Idee są wielkie, a styl piękny. Długo o tym myślałem i w końcu znalazłem sposób jak powołać ją do życia w niedrogi sposób. Zdjęcia trwały 132 dni.

Co było najtrudniejszym zadaniem w wykonywaniu pracy za trzy osoby jednocześnie?

To, że musiałem wykonywać dwie z tych prac, czyni trzecią łatwiejszą. Mniej się nagadasz.

Czy były jakieś trudności z tłumaczeniem języka sztuki na język filmu?

Nie. Sfilmowaliśmy całość, może dziewięćdziesiąt osiem procent, ale po obejrzeniu stwierdziliśmy, że skrócimy ekranizację tak do dziewięćdziesięciu minut. Nie przejmujesz się czasem, jaki stracisz na przeczytanie sztuki, czy na obejrzeniu jej w teatrze. Ale publiczność filmowa jest inna, filmy telewizyjne żądzą się odrębnymi prawami, więc trzeba było odrobinę edycji. Ale nie podejmowaliśmy żadnych prób, które miałyby zmienić styl Cormaca.

Czy ktoś, kiedyś zasugerował Ci, aby sfilmować ją na świeżym powietrzu?

Obawiałem się, że takie sugestie się pojawią, więc odrzuciłem je wszystkie jeszcze zanim ktoś odważył się mi je podsunąć.

W jaki sposób?

Powiedziałem: Nie wychodzimy z tym na dwór. Cytując francuskiego egzystencjalistę Sartre’a: wyjścia nie ma. Poza tym, uniknięcie podróży do Nowego Jorku, to był dobry sposób na obcięcie kosztów.

Jak szybko pomyślałeś o zaangażowaniu w projekt Samuela L. Jacksona?

Natychmiast, jest po prostu właściwym facetem do tej roli, z łatwością przychodzi mu operowanie takim językiem. Jest moim przyjacielem i wiem, że ma duże doświadczenie z teatrem. Wiem też, że lubi ciężko pracować, nie traci czasu na nonsensy. Co jest oczywiście dobre, bo ja też nie mam go za dużo. Najwięcej stron, które przerobiliśmy jednego dnia, to 14, najmniej zaś – 9. Od cholery tekstu.

Czy jakaś scena była szczególnie trudna do odegrania?

Nie, ale historia o więzieniu, w którym przebywał Black (wspomnienia brutalnej walki) ma cudowny rytm i jest długa. Sam musiał powtarzać ją sześć czy siedem razy, ponieważ wymagała od nas różnorodnych ustawień kamery. Za każdym podejściem wychodziło mu to idealnie. Niesamowite doświadczenie – obserwować ile przygotowań i energii Sam pokazał odgrywając tę scenę tak samo precyzyjnie. Właśnie dlatego najpierw zwracasz się do Jacksona, serio, ten facet mógłby tak cały dzień.

Czy robiłeś coś szczególnego, aby nie zniechęcić się lub nie wpaść w depresję, pracując nad swoją postacią, która ma tak silne skłonności samobójcze?

Pracowałem codziennie cały dzień i już lata temu nauczyłem się tego, aby nie brać za bardzo do siebie ogrywanych ról.

A więc jesteś nihilistą, po prostu grasz w filmach?

Zgadza się.

Rozmawiała: Lisa Rosen (Los Angeles Times, czerwiec 2011)

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

Wieści

2011-06-29T10:46:00.007+02:00

Według najnowszych doniesień płynących z Wydawnictwa Literackiego powieść Suttree ukaże się najprawdopodobniej w październiku bieżącego roku. Natomiast kwestia Drogi w wersji audio pozostaję odrobinę niejasna, ale wiemy na pewno, że oficjalnej daty premiery jeszcze nie ustalono. Gdy sprawa się wyklaruje, poinformujemy o tym.

Natomiast Rącze konie (tom pierwszy Trylogii Pogranicza) Wydawnictwo zapowiada na przyszły rok.

Jednocześnie z dumą ogłaszamy, że w związku ze zbliżającymi się urodzinami bloga, planujemy kilka konkursów, w których do wygrania będą książki. Szczegóły wkrótce!

Tymczasem zachęcamy do systematycznych odwiedzin - już jutro będziecie mogli przeczytać rozmowę z Tommy Lee Jonesem.

Edit:

Pojawił się również prawdopodobny opis z obwoluty Suttree:

NAJZABAWNIEJSZA I NAJSMUTNIEJSZA KSIĄŻKA CORMACA MCCARTHY'EGO

Pośród rozbitków życiowych i wyrzutków społecznych rozmaitego sortu – pijaków, prostytutek, zbirów, naciągaczy i pospolitych złodziejaszków, ślepców i paralityków, grabarzy, a także pewnej wiedźmy – żyje sobie rybak, Cornelius Suttree. Dla slumsów miasta Knoxville porzucił rodzinę, dostatek i wszelkie wygody. Zamieszkał na starej zdezelowanej łodzi, pod mostem, owianym złą sławą ostatniej trampoliny topielców. Rzeczny biznes idzie jednak kiepsko, związki z kobietami nie lepiej, a policja często kręci się pod mostem…

Tłumaczem powieści jest Maciej Świerkocki.

Fuzja nauki ze sztuką

2011-05-10T09:40:00.018+02:00

Nauka i sztuka często wydają się rozwijać w przeciwnych kierunkach, ale inspirują wielu myślicieli w równym stopniu. Pisarz Cormac McCarthy, reżyser Werner Herzog i fizyk Lawrence Krauss rozmawiali o nauce jako o inspiracji do nowego filmu Herzoga na temat najstarszych malowideł na ścianach jaskiń.

Ira Flatow, gospodarz: To program Science Friday, nazywam się Ira Flatow.

Albert Einstein napisał kiedyś: Najpiękniejsze, czego możemy doświadczyć, to niepoznane. Ono stanowi źródło prawdziwej sztuki i całej nauki, więc tajemnica to punkt, w którym się zderzają .

Zatem co wspólnego ze sobą mają te dwie dziedziny? W dzisiejszym programie będziemy zgłębiać to niesamowite połączenie i jak ma się ono do początków ludzkości. Nasi goście to pisarz, reżyser i fizyk. Porozmawiamy na wyżej wspomniany temat pod kątem ich pracy.

Pozwólcie, że pokrótce ich przedstawię. Werner Herzog jest reżyserem, producentem i scenarzystą. Nakręcił około 50 filmów, takich jak Człowiek Niedźwiedź czy Biały Diament. Jego dzieło Spotkania na krańcach świata o naukowcach na Antarktydzie, było nominowane do Oskara. Jego ostatni obraz (Jaskinia zapomnianych snów) miał premierę w tym miesiącu. Dziękuję, że dołączyłeś dziś do nas Wernerze.

Werner Herzog: Dziękuję za zaproszenie.

Flatow: Nie ma za co. Cormac McCarthy to pisarz i scenarzysta, twórca takich książek jak Droga, To nie jest kraj dla starych ludzi, Rącze konie, Krwawy południk i wiele innych. Są dobrze odbierane przez krytyków, a niektóre zostały przełożone na język filmu. Pisarz otrzymał w 2007 roku nagrodę Pulitzer Prize for Fiction. Dziękuję, że jesteś z nami.

Cormac McCarthy: Cała przyjemność po mojej stronie.

Flatow: Z kolei Lawrence Krauss jest fizykiem, profesorem, który założył i zarządza Arizona State University Origin Project (Projekt Początków Uniwersytetu Stanowego Arizona). W ten weekend odbywa się w Tempe festiwal pod patronatem Uniwersytetu (pt. Nauka i Kultura), skupiający się na związkach nauki ze sztuką. Jego ostatnia książka to Quantum Man: Richard Feynman's Life in Science. Wszyscy Ci panowie są dzisiaj naszymi gośćmi w studio stacji National Public Radio w Tempe, Arizonie. Lawrence witaj z powrotem w programie Science Friday!

Profesor Lawrence Krauss: Zawsze dobrze wrócić, Ira.

Flatow: Byłeś jednym z prowodyrów naszego dzisiejszego spotkania, zatem w którym miejscu dostrzegasz powiązanie nauki i sztuki?

Prof. Krauss: Dla mnie jest to oczywiste, stawiają te same pytania. Nauka skupia się na jak najdoskonalszym oszacowaniu naszego miejsca w kosmosie. Skąd pochodzimy? Kim jesteśmy? Dokąd zmierzamy? Są to te same pytania, które zadaje sztuka, literatura, muzyka. Za każdym razem kiedy czytasz wspaniałą powieść czy oglądasz niesamowity film, kończysz swoją przygodą z innym kątem postrzegania samego siebie i wydaje mi się, że za często zapominamy o tym kulturowym aspekcie nauki. Właśnie dlatego tutaj jesteśmy. Poza tym, obie te dziedziny mają podobne poglądy na pochodzenie. Początki to moim zdaniem punkt, w którym te dwa światy są do siebie najbardziej zbliżone ponieważ wszyscy rozważamy nasze początki na różne sposoby. Jest to główny temat nauki niemal w każdej dziedzinie i oczywiście, jest to sedno tego czego szukamy myśląc o literaturze i sztuce.

Flatow: Werner, wydajesz się wiązać to ze sobą w swojej twórczości. Z pewnością zainteresowałeś się nauką, a później zacząłeś zadawać ważne pytania o ludzkość, czy tak?

Herzog: Cóż, w pewnych filmach tak, ale nie ma to zastosowania do wszystkiego co robię. Jeśli mowa o filmach fabularnych, to są one zupełnie o czym innym. Ale dobrym przykładem tego do czego pijesz jest obraz, który nakręciłem na Antarktydzie (Spotkania na krańcach świata) i oczywiście najnowsze dzieło, o jaskiniach w południowej Francji, gdzie naprawdę możesz przyjrzeć się początkom pochodzenia człowieka. Sztuka, jako język przenośny najpierw obrazowała religię, wraz z którą rozwijała się muzyka – 400 kilometrów dalej. Znaleziono flety z kości słoniowej i jest to fenomen, że powstały już za czasów neandertalczyków, 32 000 lattemu. Pozostają zatem głębokie tajemnice i głębokie pytania.

Flatow: Cormac, większość ludzi może o tym nie wiedzieć, ale z tego co słyszałem, bardzo interesujesz się nauką. Opowiedz nam o tym, na przykład o związku z Instytutem Santa Fe.

McCarthy: Zaczęło się od tego, że spotkałem Murraya Gell-Manna jakieś 25 lat temu, ale już wtedy bardzo interesowałam się nauką, szczególnie fizyką, a po spotkaniu z Murrayem i kilkoma innymi fizykami, jeszcze bardziej w to wsiąknąłem. Potem zaprosili mnie na spotkanie do Instytutu Santa Fe, gdzie czynnie się udzielam… nie wiem, od jakichś dwunastu lat. Ale już wcześniej, kiedy mieszkałem w El Paso, razem z bratem przychodziliśmy na różne spotkania i wykłady w instytucie. Myślę, że to pomaga pozostać szczerym. Rozmawia się o rzeczach, które są obiektywne i co do których wszyscy się zgadzają. Z kolei ciężko jest dojść do porozumienia w kwestii sztuki, niektóre towarzystwa przyznające nagrody naprawdę mają problem w dojściu do porozumienia, kto powinien dostać wyróżnienia za obraz czy książkę. To naprawdę nie jest łatwe. Ale jeśli mowa o teorii fizyki, co się dzieje? Jest to albo prawda albo nie. Można iść zrobić eksperyment lub zlecić to specjalistom, dokładnie określając czego chcesz dowieść, a jeśli się dowiedzą, jest to prawda, jeśli się nie dowiedzą, jest to kłamstwo. Podoba mi się to.

Flatow: Lawrence, co ty na to?

Prof. Krauss: Myślę, że to jest fascynujące i bardzo ważne. Tak naprawdę to, o czym tutaj mówimy, to w pewnym sensie zasługa wyobraźni. Pozwólcie, że przytoczę popularny cytat: nauka jest wyobraźnią w kaftanie bezpieczeństwa. Myślę, że jako ludzie lubimy i chcemy sobie wyobrażać świat nie tylko takim jakim jest, ale jakim mógłby być, a wiele z nas ma nadzieję, że zaiste są światy lepsze niż nasz. I to właśnie jest wspaniałe i bardzo ważne zarazem. Jednakże, musimy pamiętać, że ziemia, na której żyjemy, jest czym jest - nieważne czy nam się to podoba czy nie i jeśli dotrze to w końcu do świadomości ludzi, zmieni w dużym stopniu ich nastawienie. Ale jednocześnie myślę, że powinniśmy zrozumieć, że często faktyczny wszechświat jest bardziej fascynujący niż to, co zdołamy sobie wyobrazić; i może to być motywacją dla naszego umysłu, nie tylko dla naukowców, ale też dla artystów. Właśnie dlatego uważam, że powinniśmy być na czasie z nowymi odkryciami nauki; poza tym przypuszczam, że gdyby zamknięto nas wszystkich w pokoju bez dostępu do informacji, dzieła żadnego z nas nie byłyby tak kreatywne, czy interesujące, jak teraz.

Flatow: Myślisz, że kiedy zainicjujesz spotkanie pisarzy i artystów z naukowcem, zainspirują siebie nawzajem, podsuną sobie pomysły?

Prof. Krauss: Cóż, dwaj panowie obok, inspirują mnie już od wielu lat na wiele różnych sposobów, więc nie mam żadnych wątpliwości co do tego. Mogę z ręką na sercu powiedzieć, że czuję się zainspirowany. Zresztą, niech odpowiedzą sami za siebie.

Herzog: Jeżeli chodzi o mnie, kiedy kręciłem Fitzcarraldo, w którym przemieszczamy ogromny parowiec przez góry w amazońskiej dżungli, zaczęliśmy zdjęcia w Brittany na północno-zachodnim wybrzeżu Francji, gdzie stoją niezrozumiałe neolityczne, ogromne płyty kamienne. Stoją tysiącami w równoległych rowach. Siedziałem tam i próbowałem wyobrazić sobie siebie żyjącego w neolicie, bez nowoczesnych urządzeń i oczywiście wpadłem na pomysł jak mogę przemieścić ten statek pomiędzy górami. Natychmiast ogarnął mnie gniew, kiedy tylko usłyszałem jak pseudo-naukowiec stwierdził, że te kamienie są tak ciężkie, że wyłącznie prehistoryczni astronauci z innych planet mogli postawić coś takiego. Pomyślałem wtedy, że to kompletna i zupełna bzdura. Swędziało mnie i chciałem się dowiedzieć. I w końcu udało mi się z tym statkiem.

Flatow: I jako reżyser, kręcąc film dokumentalny lub pokazując jak udało się czegoś dokonać bez pomocy obcych, możesz mieć wpływ na szerokie grono widzów, którzy przestaną słuchać naukowego bełkotu na temat tych kamieni.

Prof. Krauss: Pozwólcie, że się wtrącę. Myślę, że ludzie są zastraszeni przez naukę, ale uwielbiają dobre filmy i literaturę. Więc jeżeli te środki przekazu mogą w jakimś stopniu poprowadzić odbiorców do zastanowienia się nad ważnymi pytaniami, to świetnie!

Flatow: Cormac, kiedy spotykasz się z naukowcami, wpadasz w melancholijny nastrój czy raczej tryskasz optymizmem?

(wybuch śmiechu)

McCarthy: Cóż, niektórzy moi znajomi mogliby powiedzieć, że wprawienie mnie w smutny nastrój to zaiste trudne zadanie. Sam nie wiem, smuci mnie wiele rzeczy, ale tak jak Lawrence zacytował wcześniej, nie ma powodu, żeby się dołować.

(kolejny wybuch śmiechu)

Prof. Krauss: To jedna z moich ulubionych kwestii.

McCarthy: Nie wiem. Inna sprawa, o której wspominaliśmy kilka minut temu, dotyczyła tego, jak kiepsko wychodzi nam prognozowanie. A więc to, że mam raczej ponure spojrzenie na przyszłość jest w porządku, ponieważ są szanse, że mogę się mylić.

Flatow: Z pewnością, czytając Drogę, czytelnik ma nadzieję na to, że się mylisz.

Herzog: Myślę, że Cormac wcale się nie jest w błędzie, ponieważ to całkiem prawdopodobne, że my, jako gatunek, wyginiemy całkiem szybko. Ale mówiąc szybko, mam na myśli dwa czy trzy tysiące lat, może trzydzieści tysiące lat, a może nawet trzysta tysięcy lat; ale nie więcej, bo jesteśmy bardziej wrażliwsi, niż przedstawiciele innych gatunków, pomimo pewnej ilości inteligencji. Nawet mnie to nie smuci, że całkiem niedługo Ziemia będzie planetą pozbawioną ludzi.

Prof. Krauss: Wiesz, to co mówisz jest bardzo interesujące, gdyż jako naukowiec mam takie dni kiedy myślę, że to wszystko może się źle skończyć, ale nie zdarzyło mi się wyobrażać sobie tak posępnego scenariusza jak w Drodze. Sądzę jednak, że to możliwe, głównie dlatego, że ludzkość nie wykazała się zbyt dużą inteligencją jeśli chodzi o użytkowanie planety. Jednak zgadzam się również z Wernerem Herzogiem, chociaż nie myślę, że znikniemy z powodu jakiejś autodestrukcji…

Herzog: Nie, oczywiście, że z innych powodów. Nie mówię o autodestrukcji. Istnieje wiele innych wydarzeń, które mogłyby po prostu zmieść nas z powierzchni ziemi.

Prof. Krauss: O tak, na pewno, to jest możliwe i nieuniknione. Ale jest też wersja przyszłości usłana różami, pozwól mi podać jeden przykład. Nie wiem czy to tego typu radosna przyszłość, o której pomyśli większość ludzi, ale wyobrażamy sobie siebie samych jako szczyt ewolucji. Bardzo powątpiewam w ten szczyt. Na dłuższą metę wydaje się jasne, że jeśli przetrwamy jako gatunek zdolny ulepszać komputery, to staną się kiedyś w pełni świadome i o wiele zdolniejsze od nas, a wtedy środowisko naturalne będzie musiało się do nich zaadaptować. Filmy zawsze pokazują komputery jako istoty złe, nie mam pojęcia dlaczego. Jeśli będą w pełni świadome, wątpię czy będą czymś gorszym od nas. Mój przyjaciel, Frank Wilczek, bada odpowiedź na pytanie czy będą one korzystać z fizyki w ten sam sposób. Zmierzam do tego, że możemy wyginąć jako gatunek nie dlatego, że zostaniemy zniszczeni, ale dlatego, że staniemy się nieistotni. To niekoniecznie jest złe, to tylko jedna z możliwych wersji przyszłości. Zgadzam się całkowicie z tym, co mówi Werner i Cormac, że nie powinno nas to wpędzać we depresję, powinniśmy się raczej przejąć tym, że jesteśmy na Ziemi tu i teraz. Nie widzę sensu w istnieniu wszechświata patrząc okiem uczonego, ale nie smuci mnie to. Po prostu powinniśmy jak najlepiej wykorzystać naszą krótką chwilę w słońcu.

Flatow: Mamy tutaj słuchacza na linii, który zadzwonił z pytaniem skąd pochodzą niektóre z waszych pomysłów...

Słuchacz, dr Kiron: Cześć, mówi Kiron z Galway. Mam pytanie zarówno do pana McCarthy’ego, jak i Herzoga. Obaj panowie stworzyliście dzieła sztuki, w których świat przedstawiony jest jako szorstki, niewybaczający i obojętny na ludzkie cierpienie. Do jakiego stopnia jest to pogląd ukształtowany przez pomysły naukowców? I czy complexity science [ze względu na dalszy przebieg rozmowy, pozostawiono termin w oryginale - przyp. tłum]. oferuje nam inny sposób patrzenia na nasze miejsce we wszechświecie?

Flatow: Masz babo placek. Cormac, czym jest complexity science?

McCarthy: Hmm, wiedziałem, że to nadejdzie. Myślę, że kiedy spytasz dziesięciu naukowców czym complexity science może być, nie dostaniesz jednoznacznej odpowiedzi. Nie zamierzam tego wyjaśniać. Instytut Santa Fe generalnie zajmuje się złożonością na innych polach. Jest w tym jakaś wspólna nić wiążąca, ale ciężko wymyślić definicje, która zadowoli każdego. Jeśli chodzi o przedstawienie świata jako ponury, sam nie wiem. Jeśli przyjrzysz się klasycznej literaturze, jej kręgosłupem jest kwestia tragedii, bo nie nauczysz się wiele z tych dobrych rzeczy, które się przydarzają. Tragedia stanowi trzon ludzkiego doświadczenia i musimy sobie z tym radzić. Właśnie to czyni życie trudnym. Więc jak sobie z tym poradzić? Cała literatura klasyczna mówi o wydarzeniach, które przydarzają się ludziom, a oni nie mogą ich zaakceptować.

Flatow: Werner, pomówmy o twoim ostatnim filmie Jaskinia zapomnianych snów.

Herzog: Z chęcią odpowiem na pytania.

Flatow: Super.

Herzog: Nasza planeta w świecie, jest tu, z nami. Nie mamy innej, wszystkie inne są nieprzyjazne, nie możemy więc uciec na jakąkolwiek inną w Układzie Słonecznym, żadna z nich nie jest zachęcająca. A kolejna gwiazda, leży tylko 4,5 roku świetlnego stąd, ale nawet przy najwyższych prędkościach nigdy tam nie dotrzemy. Zabrałoby to 110,000 lat, setki pokoleń. Nawet by nie wiedzieli dokąd lecą i po co, a po drodze panowałoby szaleństwo, kazirodztwo i masowe morderstwa, więc lepiej się stąd nie ruszać. Lawrence, mam więc nadzieję, że masz rację pisząc, że nie możemy rozpuścić się na cząsteczki światła jak w Star Treku…

Prof. Krauss: Niestety.

Herzog: ...i przesłać samych siebie gdziekolwiek chcemy.

Prof. Krauss: Chciałbym, żeby to było możliwe. Za każdym razem, kiedy jestem na lotnisku, bardzo bym tego chciał.

(Ryk śmiechu)

Herzog: Tu jest nasze miejsce i lepiej żebyśmy o nie zadbali. Czasem, owszem, możemy być niezadowoleni. Kiedy kręciłem film w dżungli, po wielu ciężkich dniach doszedłem do wniosku, że kocham dżunglę pomimo całej jej złośliwości…

(Śmiech)

Flatow: Twój nowy film pokazuje triumf ludzkich przeżyć.

Herzog: Tak, ponieważ musimy sobie wyobrazić, że jakieś 74 000 lat temu w Sumatrze miał miejsce gigantyczny wybuch wulkanu, co prawie zmiotło całą rasę ludzką z powierzchni ziemi. To był tak zwany „korek”, o który nadal toczy się wiele dyskusji pomiędzy naukowcami. Liczba ludzi skurczyła się do 10 000, może nawet 2 000, a kiedy zaczęli z tego wychodzić, nadeszła Epoka Lodowcowa. Prawie cała Europa pokryta była lodem, Alpy zasłonięte 3 000 metrów śniegu, co oznacza 9 000 stóp lodu. Dalej na północ lód skuł wodę tak głęboko, że można było przejść z Paryża do Londynu suchą nogą, poza tym, poziom wód obniżył się wtedy o 100 metrów. Można było spacerować pomiędzy wyspami brytyjskimi. To był zupełnie inny świat, a jednak ten świat, wypełniony włochatymi nosorożcami, mamutami a nawet lwami w południowej Francji, to właśnie z niego się narodziliśmy, w takich okolicznościach miał początek nasz duch, nasza natura, współczesny człowiek.

Prof. Krauss: Chciałbym się wtrącić, ponieważ przed pokazem premierowym tego filmu, będziemy mieć panel dyskusyjny z doktor Curtis Marion, która jest jedną z osób, które badały ten "korek” i prowadzi program badawczy, zajmujący się pochodzeniem współczesnego człowieka. Co zatem znaczy być współczesnym? Nawet mieliśmy spotkanie na ten temat i nadal nie jest to jasne, co czyni współczesnych ludzi wyjątkowymi. Próba otworzenia tego okna na ludzkość sprzed 30 000 lat jest fascynująca. Widziałem ten film, dotychczas nie miałem pojęcia o rozwoju kulturowym w tamtych czasach, to niesamowite.

Herzog: Neandertalczycy nie mieli czegoś jak nasza kultura, nie byli współcześni i najwyraźniej wyginęli. To już raczej pewne, że nosimy w sobie niewielki procent ich genów. To nadal kwestia dyskusyjna, ale zaledwie trzy procent może pochodzić od neandertalczyków. Może wyruszyli na polowanie, porwali homo sapiens, cudzołożyli i tak dostaliśmy ich geny. A potem zostali upolowani przez lepszych myśliwych.

Prof. Krauss: Często nad tym rozmyślałem, bo nadal nie wiemy, czy neandertalczycy mieli kulturę, a z tego co wiem, na niektórych cmentarzach składali kwiaty, a skoro tak…

Herzog: Cóż, mogły tam po prostu rozsiać się przez pyłki. To mogło być cokolwiek.

Prof. Krauss: Owszem, ale często zastanawiam się nad tym czy to dobre, że mamy kulturę, czy złe? Co stałoby się z nami gdyby jej nie było, czy przetrwalibyśmy tyle lat…

Herzog: Nie jestem przeciwnikiem kultury, czy technologii. To niesamowite w jaki sposób 35 000 lat temu powstawały flety z kości słoniowej. Tak naprawdę zostały zrobione z kłów mamuta, cienkie jak ołówek, potem przecinano je krzesiwem, wydrążano i sklejano z powrotem. No i są oczywiście dziurki na palce, bardzo precyzyjnie umiejscowione, podobnie jak dziś, mamy w nich skalę pięciodźwiękową.

Prof. Krauss: Niesamowite.

Flatow: Cormac, czy chciałbyś się wtrącić i może dodać coś?

McCarthy: Dla mnie najciekawszy w kwestii jaskiń jest długość tego typu sposobu tworzenia. Najstarsze malowidła jakie znamy to bez wątpienia te w jaskiniach Chauvet. Ale 32 000 lat temu, brnąc przez Okres Magdaleński aż po 11 000 lat wstecz, one nadal wyglądają tak samo - perspektywa, styl, rzeczy, które chcą nam pokazać; na przykład noga zwierzęcia jest wąska jeśli patrzysz z przodu, a z tyłu wygląda to jakby była oderwana od ciała. To niesamowite, że sposób malowania może nie zmienić się przez 20 000 lat. Nie słyszałem jeszcze, żeby ktoś przedstawiał swoje stanowisko w tej sprawie, a byłoby ciekawe usłyszeć, co myślą ludzie, którzy badali tę sprawę. Wobec tego, oczywiście, że mamy tu do czynienia z kulturą. Artefakty pochodzą właśnie z kultur, a więc przez te wszystkie tysiące lata jakaś kultura istniała, niestety nam nic o tym nie wiadomo. Zdumiewające. W miejscach, gdzie istniały wczesne tak zwane „miasta” żyła społeczność Caltalhoyuk. Pierwsza rzecz, którą dostrzegasz w ich malowidłach, to byki, kiepsko je widać bo zanikają, ale jednak. To po prostu niesamowite.

Prof. Krauss: Jedną z rzeczy, która mnie zdumiewa, nie wiem czy Wernera również, jest to, że akurat w tej jaskini mamy dowód na to, że sztukę datuje się na okres 5 000 lat. To niesamowite, pomyślcie o 5 000 lat wstecz, zastanówcie się, co powstało przez ten czas.

Herzog: Tak, to zaiste niesamowite, bo dzięki radiowęglowemu oznaczaniu, możemy być całkiem precyzyjni w ustaleniu daty np. kredowego malowidła. To nie mieści się w głowie.

McCarthy: Inną kwestią, o której ludzie wydają się nie rozmawiać, jest to, że wiesz – nie idziesz ot tak sobie do jaskini i malujesz w niej byki. Musisz się nauczyć jak to robić. Więc najwyraźniej gdzieś musiała być pewnego rodzaju szkoła, gdzie ludzie uczyli się jak tworzyć; i zanim pozwolono im wejść do jaskiń aby malować, umieli już to całkiem nieźle. Jeszcze nie natknęliśmy się na ślady nieefektywnej pracy.

(śmiech)

Herzog: Taaak… (skonfundowany głos) Zadziwiła mnie pewna rzecz w Altamirze w południowej Hiszpanii, w Pirenejach: wspaniały, przykucnięty bizon na glinianej tabliczce. Malutka, może pięć cali średnicy, a ten bizon ma dokładnie taką samą pozę i układ nóg jak na malowidłach. A więc panowie badacze, czy możliwe, że chodził wtedy po ziemi jakiś wędrowny artysta z całym zestawem płytek zawierających podstawowy wzór? W innych jaskiniach na świecie można trafić na dokładnie tego samego bizona. Niestety, nie umiemy znaleźć na to odpowiedzi.

Prof. Krauss: Musiałby daleko podróżować.

Flatow: Werner, twój film o jaskiniach jest bardzo interesujący, niestety nie udało mi się go obejrzeć w wersji 3D.

Herzog: Cóż, koniecznie musisz zobaczyć go w tej technologii, ponieważ był kręcony w ten sposób i właśnie w tej formie powinien być oglądany.

Flatow: Taak… Ale mówiłeś wcześniej o technikach malunku. Jedną z fascynujących elementów ilustracji w jaskini, jest próba ukazania ruchu zwierzęcia przez artystę.

Herzog: Tak, to galopujący bizon z ośmioma nogami, dalej jest włochaty nosorożec w ośmiu fazach biegu, prawie jak filmy sprzed animacji. W pewien sposób zapiera to dech w piersiach.

McCarthy: Kolejną, niezwykłą kwestią, jest to, w jaki sposób gatunki na malowidłach zmieniały się przez te wszystkie lata. Jaskinie Chauvet są nietypowe, jako że ukazują również drapieżniki, głównie lwy. W Lascaux nie ma żadnych drapieżników – zaledwie kilka niedźwiedzi i może jeden wilk.

Prof. Krauss: Dużo koni.

McCarthy: Konie stanowią około trzydziestu procent malowideł. Ale jeśli wierzyć znaleziskom, głównym pokarmem w tamtych czasach były renifery, a prawie w ogóle nie ma ich na rysunkach. Nie mam więc pojęcia, co te rzeczy mogą oznaczać, ale cieszę się, że nie tylko ja.

(śmiech)

Prof. Krauss: Sądzę, że to fascynujące pytania. Szkoda, że nie znamy na nie odpowiedzi, ale to wypełnia nas spekulacjami i możemy dumać nad tym, o czym ci ludzie marzyli w swoich zapomnianych snach…

Herzog: Jeśli mowa o zapomnianych snach, jest pewien niesamowity przedmiot, kamienny wisiorek. Jedyna znana z tamtych czasów projekcja człowieka, a mianowicie dolnych części nagiego, kobiecego ciała, z wyraźnie widocznym łonem i bizonem obejmującym kobietę. A 32 000 lat później mamy Picassa, który maluje Minotaura i niewiastę.

McCarthy: A wiesz co, Picasso powiedział kiedyś, że odwiedził Lascaux po wojnie. Stwierdził, że niczego się nie nauczyliśmy…

Herzog: Tak, zgadza się, pamiętam to.

Prof. Krauss: Byłem bardzo zaskoczony, kiedy ujrzałem w twoim filmie jak współczesne są te malowidła i jak bardzo przypominają mi dzieła Picassa. W tym samym czasie zacząłem pisać pracę o figurce znalezionej w niemieckiej jaskini, myślę, że jest nawet starsza.

Herzog: Taak, Wenus z Willendorfu.

Prof. Krauss: Nie, myślę o tej z głową lwa i ludzkim ciałem.

McCarthy: Mówisz o innej.

Herzog: Wiem, o której mówi, to nie Wenus. Tak właściwie to mężczyzna.

Prof. Krauss: Zastanawiam się, czemu tworzyli coś takiego? Jedną z możliwości jest to, że chcieli w ten sposób powiedzieć – spójrzcie, są tu ludzie i są lwy, więc może gdzieś po drugiej stronie tęczy są ludzie-lwy. To właśnie jedna z tych spekulacji, które napędzają naukę.

McCarthy: Tak, niektóre z malowideł balansują na granicy między człowiekiem, zwierzęciem i innymi postaciami.

Flatow: Werner, o czym właściwie, tak według ciebie, opowiada Jaskinia zapomnianych snów?

Herzog: Cóż, zaglądamy z kamerą w głęboką otchłań czasu w jaskini, do której nikt więcej się nie dostanie, ponieważ raczej zamkną te najsłynniejsze w Lascaux. Oddech zwiedzających powoduje, że na ścianach rośnie pleśń, czego nie da się łatwo kontrolować.

McCarthy: Możnaby je eksplorować w akwalungach.

(śmiech)

Flatow: Gdzie dokładnie leżą te jaskinie?

Herzog: To jedna jaskinia z dwiema odnogami, leży na południu Francji, nie daleko rzeki Rhone, musiałbyś sprawdzić na mapie.

Flatow: Z twojego filmu można wywnioskować, że może być ich więcej…

Herzog: Cóż, możemy spekulować. Byłoby świetnie.

Flatow: Chciałbym puścić mały fragment twojego filmu, ten w którym jeden z naukowców opisuje swoją reakcje na odkrycia w jaskini.

(dźwięki z filmu Jaskinia zapomnianych snów)

Pan Julian Monay (Archeolog): Pierwszy raz w życiu uczestniczę przy filmowaniu jaskini. Każdej nocy śnią mi się lwy i każdego dnia przeżywam taki sam emocjonalny szok. To znaczy, jestem naukowcem, ale również człowiekiem. Po pięciu dniach kręcenia zdecydowałem, że nie wrócę już do środka, bo potrzebuję czasu na relaks i… przetrawienie tego.

Flatow: Łał, Werner, co za to naukowiec?

Herzog: Archeolog młodego pokolenia, a co ciekawe rozpoczął swoją karierę jako cyrkowiec. Od razu spytałem go – pogromca lwów? Okazało się, że nie, był żonglerem. To co najciekawsze w tej wyprawie, to fakt, że cały świat przedstawiony na malowidłach wydaje się być dopiero w fazie stworzenia, ponieważ te zwierzęta wyglądają jak wymysł naszych własnych fantazji. Chciałbym się teraz odwołać do dzieł Cormaca, ponieważ on tworzy całe krajobrazy, kreuje konie w sposób jaki nigdy ich nie postrzegaliśmy; pomimo, że to wszystko wydaje się istnieć, tak jak Faulkner powołał do życia Dalekie Południe, tak jak Joseph Conrad opisał Kongo i tajemnice dżungli. Nagle mamy przed sobą literaturę niespotykaną, twojego kalibru. Widzimy to na ostatnich dwóch stronach Moby Dicka, w najlepszych dziełach Faulknera; widzimy to w Tajfunie czy Murzynie z załogi „Narcyza”.

McCarthy: Conrad.

Herzog: Oczywiście, Joseph Conrad, którego językiem ojczystym nie był nawet angielski, a miał taki wspaniały talent. Przez dekady, nie mieliśmy prozy tak dobrej stylistycznie, dopóki nie nadszedł twój czas.

McCarthy: Cóż, schlebiasz mi, sam nie wiem. Tego ranka myślałem sobie, że muszę jeszcze raz przeczytać opowiadanie Faulknera Spotted Horses, ponieważ to, co jest takie czarujące w tej historii, to czysta obfitość i przesada. Te szalone, dzikie konie, którym udaje się uciec ze stajni, biegną przez równiny, a jeden z nich przebiegając przez most wpada pod koła wozu. Opisuje je jak wiewiórki wspinające się na drzewo. Cóż, to oczywiście nie jest możliwe, ale pasuje. To były konie z południowego zachodu. Nie wiem, kiedy powstała taka odmiana nakrapianych koni. Jedno ze słynnych malowideł w jaskiniach mieści się w Pech Merle. Dwa nakrapiane konie na nim są dziwaczne, bo kropki na ich grzbietach to odciski palców; można dostrzec linie papilarne odciśnięte na skale.

Prof. Krauss: W momencie, kiedy starasz się spekulować nad tym i kreujesz wymyślony świat, staje się on prawdziwym, tym udokumentowanym… Jako naukowiec, kiedy próbujesz skonfrontować prawdziwy świat z tym wyimaginowanym, jest to przerażające, ponieważ zostajesz zmuszony odrzucić wiele rzeczy, w które wierzysz. Nawet ja, fizyk teoretyk, czasami sam w mroku nocy, postawiony przed faktem tego, że prawdziwy świat może faktycznie pasować do tego o czym myślisz, jestem zatrwożony...

Herzog: Oczywiście, bo to nie jest przyjemne, wyobrazić sobie siebie wessanego w czarną dziurę, czy może nawet lądującego na słońcu, które z daleka wydaje się takie piękne i łagodne – a tak naprawdę to setki tysięcy gorących, atomowych eksplozji na sekundę.

Prof. Krauss: Musimy zdać sobie sprawę, że należy skonfrontować nasz potencjalnie nieprzyjazny wszechświat, ale również nasz brak znaczenia w kosmicznym sensie i jakie znaczenie sami sobie nadajemy. Według mnie, nasza wyjątkowa cecha, to możliwość docenienia kosmosu i wyobrażenia sobie, jakim mógłby być w celu lepszego zrozumienia siebie. Dlatego właśnie tutaj widzę połączenie.

Herzog: Ale Cormac sam tworzy świat, nadając mu granice pomiędzy Teksasem a Meksykiem. Z chęcią bym przeczytał jakikolwiek fragment Rączych koni, ponieważ - nic na to nie mogę poradzić - to piękna książka.

[Wener Herzog czyta długi fragment zakończenia powieści, który pominęliśmy, aby nie psuć zabawy osobom, które nie są z nią zaznajomione - przyp. red.]

Flatow: Jesteśmy świadkiem epokowego wydarzenia. Wener Herzog czyta Cormaca McCarthy’ego.

Prof. Krauss: Chciałbym tylko dodać, że od początku taki właśnie był cel tego zebrania - skłonić Wernera do czytania tej książki. To niesamowite.

Herzog: Nie mogłaby być lepsza i tak jak wspominałem, przez dekady nie było takiej literatury w Ameryce.

McCarthy: Cóż, dziękuję. Może dla odmiany porozmawiamy o książce Lawernce’a? Ponieważ jest bardzo, bardzo dobra. To miała być biografia Richarda Feynmana, ale wcale nią nie jest, to wyśmienita historia nauki Feynmana.

Flatow: Cormac, czy kiedykolwiek, będąc w Instytucie Santa Fe, robiłeś użytek ze swoich pisarskich umiejętności i poprawiałeś czyjeś wyniki badań zanim je opublikowano?

McCarthy: Och tak, robię to, walczę z nimi cały czas. Mówię ludziom, że muszą pozbyć się tych wykrzykników i średników. Nie odzywam się do nich, dopóki tego nie poprawią.

Prof. Krauss: Cały Cormac. Kiedy rozmawialiśmy o mojej książce przez telefon, powiedział: Podoba mi się, ale mam pewną sugestię do co następnej edycji - koniecznie musisz pozbyć się wszystkich wykrzykników.

Herzog: Myślę, że powinniśmy wrócić do Lawrence’a ponieważ niecałe dwa dni temu, znaleziono coś tajemniczego, możliwe, że to jest to nawet jakaś nowa postać siły kosmicznej, chciałbym wiedzieć, co o tym sądzisz.

Prof. Krauss: Cóż, to fascynujące, obiecujący wybuch w Państwowym Laboratorium Przyśpieszania Cząstek Elementarnych. Podejrzewam, jeśli to prawda, że wiele z tego, co myślimy o podstawowej sile natury nie jest prawdziwe. To ekscytujące, ale musimy poczekać i sprawdzić czy ta eksplozja, której nie powinno być, dowodzi tego, że większość naszych pomysłów jest nieprawidłowa. Jeśli jesteś fizykiem teoretycznym, właśnie tego byś chciał, ponieważ daje nadzieję, na to, że jest jeszcze dużo więcej do odkrycia.

Herzog: (skonfundowany): Mam nadzieję, że się mylą, bo dobrze się czuję z obecnym objaśnieniem sił.

Flatow: Jaki wybuch? Wyjaśnij nam, profesorze.

Prof. Krauss: Cóż, Państwowe Laboratorium Przyśpieszania Cząstek Elementarnych, które przed powstaniem Wielkiego Zderzacza Hadronów, było największym akceleratorem na świecie, zajmuje się zderzeniami protonów i antyprotonów; prowadzą je na siebie i sprawdzają, co z tego wynika, mierząc przy tym energię cząstek i ich ładunki. Kiedy powstaje cząsteczka, która żyje przez chwilę. Wtedy można zobaczyć ich wiele rodzajów, ale z energią wspólną, dla tej która umiera. Więc jeśli chcesz odkryć nowe cząsteczki, musisz przyjrzeć się energii cząsteczkom rodzącym się, i jeśli zobaczysz, że opadają bardzo blisko siebie, to oznacza, że musiała powstać cząstka pośrednia, która zaraz anihiluje.

McCarthy: To czego głównie szukają w Wielkim Zderzaczu Hadronów to bozon Higgsa. Jeśli go nie znajdą, trzeba będzie zweryfikować wiele teorii fizyki napisanej w ciągu ostatnich 40 lat, ponieważ to dzięki niemu w Modelu Standardowym cząstki zyskują masę. Cząstka ta miała istnieć jedynie przez około dziesięć milisekund po Wielkim Wybuchu i dać początek wszelkiej materii.

Prof. Krauss: Tak, a jeżeli go nie znajdą… będzie wielki problem w przekonaniu rządu do wyłożenia pieniędzy na kolejny, większy akcelerator.

Herzog: To wielka tajemnica, mamy nadzieję, że się pomylą i że statystyczna niewielka czkawka nie znaczy wiele. Podobnie w matematyce, jest Hipoteza Riemanna mówiąca o podziale liczb pierwszych, miejmy nadzieję, że jest ona prawidłowa, bo inaczej może upaść każda teoria matematyczna.

Flatow: Panowie, kończy nam się czas. Czy mógłbym was jeszcze kiedyś zaprosić do studia?

Prof. Krauss: Z chęcią bym przyszedł.

McCarthy: Pogadamy jeszcze.

Flatow: Pogadamy, dobrze. Dziękuję wam bardzo. Moimi gośćmi byli: Werner Herzog, którego film Jaskinia zapomnianych snów w 3D wchodzi do kin 29 kwietnia; Cormac McCarthy, znakomity pisarz, autor m.in. Rączych koni, który najwyraźniej wie o fizyce więcej niż podejrzewaliśmy; oraz Lawrence Krauss, profesor fizyki, autor biografii Richarda Feynmana, główno dowodzący festiwalem kultury i nauki, który odbędzie się lada dzień na Uniwersytecie Stanowym Arizona. Dziękuję Wam za poświęcony czas.

McCarthy: Dziękuję, Ira.

Herzog: Dziękuję.

Prof. Krauss: Dzięki, Ira.

***

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

Opowiadania

2011-04-19T13:21:00.003+02:00

Cormac McCarthy opublikował dwa opowiadania – Wake for Susan i A Drowning Incident — szybko po sobie w 1959 i 1960 roku w The Phoenix, literackim dodatku gazetki studenckiej Uniwersytetu Tennessee Orange and White. Młody autor podpisywał się wtedy jako C. J. McCarthy, a te dwa teksty przyniosły mu nagrodę Ingram-Merrill za kreatywne pisanie. Pomimo jego obecnej pozycji, czytelnicy mogą do nich dotrzeć kontaktując się z uniwersytecką Special Collections Library [lub zajrzeć do internetowego archiwum pisma – przyp. red.].

McCarthy nigdy nie powrócił do pisania opowiadań, a nawet odrzucił korzystną ofertę od magazynu Virginia Quarterly aby je ponownie opublikować, twierdząc, że musi być długo po jego śmierci nim zobaczą światło dzienne. Opowiadania są dobrą próbą początkującego pisarza, który później pogłębi swój warsztat estetyczny i McCarthy nie powinien czuć wstydu lub milknąć na myśl o ich ponownym druku. Jednakże musimy pamiętać, że warsztat pisarski autora nie był wtedy na tyle rozwinięty, aby sądzić, że mógłby stać się liderem w krótkiej formie. Pamiętając o tym, możemy interpretować jego dwa wczesne opowiadania jako komentarz do głównej tematyki i problemów jakimi będzie zajmował się później w swojej karierze. Szczególnie Wake for Susan zdradza zainteresowanie narracją i gawędziarstwem, na czele z tematami takimi jak interakcja pomiędzy mitem i historią, złudną naturą pamięci i porażką kulturalnych artefaktów w uchwyceniu historii osoby oraz jej czasu. A Drowning Incident z drugiej strony jest godny uwagi ze względu na swoją edypową tematykę. W obu historiach natura i krajobraz funkcjonują jako bohaterowie o swoim własnym charakterze, ukazując pączkujące zainteresowania ekologią u McCarthy’ego i w obu opowiadaniach są dużo bardziej ukontentowani przebywaniem na zewnątrz, niż uwięzieni w domu. Co ważne, McCarthy unika odsłaniania wnętrza swoich postaci w konwencjonalny sposób i granica pomiędzy świadomością bohatera a bezpośrednim wkładem autora są często niejednoznaczne.

Zanim zaczniemy analizę opowiadań, powinniśmy omówić pokrótce wysiłek, który McCarthy włożył w to, aby wpasować się w ramy gatunku. W swoim studium formy Ian Reid dostrzega silne romantyczne wpływy, jako że bohaterowie tego typu są w pewien sposób często oddzieleni od samych siebie, w niezgodzie z normami społecznymi, zachowują się skandalicznie, a podobne opowiadania obfitują w wędrowców, samotnych marzycieli, odludków i kozły ofiarne. Wes z Wake for Susan i bezimienny protagonista z A Drowning Incident pasują do tego założenia jak ulał, podobnie jak wiele postaci stworzonych przez McCarthy’ego w późniejszym okresie.

Reid twierdzi również, że konwencjonalna metafora stosowana przez pisarzy krótkich opowiadań (szczególnie w XX wieku) często skutkowała epifanią. Podczas gdy protagoniści obu historii mają miłe momenty refleksji, niedany jest im okalający moment epifanii. Jak wiemy, dzieła McCarthy’ego nie pozwalają na miłe i czyste zakończenia, nie pozwalają również czytelnikowi zastosować pojedynczej strategii interpretacji. Zamiast tego, jego twórczość pozostawia na końcu wrażenie niedopowiedzenia i niepewności, gdzie wiedza zdobyta przez bohaterów nie jest w pełni uzgodniona i rozwiązana w trakcie rozwoju akcji, a prowadzi ich do dramatu. Wiemy, że zmienili się przez ten czas, ale czytelnicy i postacie są podobnie zostawieni w uczuciu niepewności, w obliczu zakresu objawienia którego właśnie doświadczyli, podobnie jak jego znaczenie nie zostało przez nich w pełni pojęte. Jest to charakterystyczna dla McCarthy’ego zwodnicza i skomplikowana strategia, którą stosował zarówno na początku swoich wysiłków literackich, jaką stosuje również później, wzbogacając złożoność zakończeń.

Wake for Susan

Podobnie jak większość dzieł Cormaca, Wake for Susan jest po części opowieścią o opowieściach i gawędzeniu, o ważności potencjalnie uczłowieczającego aktu kreowania narracji, o nadawaniu sensu światu i miejscu poprzez rozmowę. Jest to również mediacja i refleksja nad ciszą historycznych artefaktów, nad ich niemożnością iluminacji czy zdradzenia nam tej ważnej rzeczy, którą prawdopodobnie reprezentują lub upamiętniają. Wes jest głównym bohaterem opowiadania i to jedna z pierwszych nieudomowionych postaci, którą ciągle obserwujemy na dworze. Zaabsorbowany mitycznym aktem polowania (pomimo, że nie idzie mu to zbyt dobrze, nieudolność w piastowaniu obowiązków pastuszka dzieli w tym wypadku z innymi bohaterami pisarza) odkłada swój powrót do domu, woląc zamiast tego wejść głębiej w las ze specyficznym zamiarem odnalezienia grobu, na który się wcześniej natknął. Kiedy w końcu odnajduje mogiłę jakiejś zapomnianej Susan Ledbetter, zmarłej w 1834, kreuje w wyobraźni jej wyimaginowany żywot. Stylistycznie wiemy, że są to początki prozy McCarthy’ego – nawet używa cudzysłowu aby wyróżnić dialogi i refleksje bohaterów. Po tym autor pozbywa się takich konwencjonalnych środków, a jego odmowa stosowania interpunkcji podczas zapisywania rozmów w celu rozmycia granicy pomiędzy mówiącymi, staje się często powodem frustracji czytelników.

Historia jest wypełniona uderzającą gotycką wrażliwością, gdzie wszystko wydaje się być uwikłane w nieodwracalny stan rozkładu. Wes podąża drogą przez czarujący i niepokojący krajobraz, baśniowy świat snu, w którym na krawędzi mroku rosną drzewa torturowane wiatrem, gdzie bogate uczucie samotności zagęszcza powietrze kiedy podchodzi do grobu, w którym leży Susan. Tekst jest również wypełniony wspomnieniami, historią i mitami; ucieleśnionymi chociażby w refleksji Wesa – duchy chudych, skurczonych pierwszych osadników – co symbolicznie wskazuje na jego głęboką przynależność do natury i na oddalenie od społeczeństwa, domostwa.

Motyw przewodni opowiadania to pokazanie jak artefakty przypominają nam o przeszłości, ale również w jaki sposób nas zdradzają, uniemożliwiając próby prawdziwego uchwycenia jej. Temat ten uwidacznia się już na początku, kiedy Wes wędruje przez nawiedzane czasem lasy gdzie znajduje kulę z karabinu na wieprze (Wes zastanawiał się kiedy została wystrzelona, kto ją wystrzelił i w kierunku czego lub kogo?). Być może jakiś wczesny osadnik czy wędrowiec wycelował ją w groźnych Indian, być może została wystrzelona nie dalej niż trzydzieści czy czterdzieści lat temu. Wes, podobnie jak wielu bohaterów McCarthy’ego, rozważa jak może odzyskać opowieści i mity o tych zapomnianych ludziach, którzy najprawdopodobniej wędrowali w miejsca, w które i on wędruje.

Najbardziej znaczącym artefaktem staje się oczywiście grób Susan Ledbetter. Skała symbolizuje jej odejście, ale nie udaje jej się zachować czegokolwiek o esencji Susan jako, że niemy kamień nie daje żadnego świadectwa, zmuszając Wesa do stworzenia narracji o niej, do stworzenia tego, jak postrzega ją w jej ex-istnieniu. Nagrobek informuje, że umarła w 1834, w czasach bliskich mitycznym pionierom i osadnikom Appalachów, inaczej niż w nieprawdziwych, skomplikowanych podręcznikach historii, co pobudza jego wyobraźnie. W tym momencie opowiadanie staje się bardziej skomplikowane – opowieść w opowieści, gdzie wraz z biegiem narracji Wes tworzy zainteresowania Susan, wymyślając alter ego, które staje się jej kochankiem. Wyimaginowani Wes i Susan rozmawiają ze sobą w sposób jaki mógł nakreślić tylko McCarthy, jako, że jest to o „śmierci i wędkowaniu”. Susan stanowi przykład typowej kobiety z jego twórczości, której największą umiejętnością wydaje się być ugotowanie obiadu dla swojej rodziny, a wtedy puchnie z dumy obserwując swoich jedzących braci.

Możemy wyraźnie zaobserwować głos autora brzmiący w tle, a szczególnie w momentach, gdy opisuje zjawiska przyrody. Przykład tego widzimy w krótkim fragmencie, w którym opisuje drzewa będące świadkami podróży Wesa, jest to jedna z najbardziej sentymentalnych chwil: Wędrujesz tędy, jak wielu przed tobą. Starożytne dęby ich widziały. Z kolei przypowieść o pościgu lista za burundukiem (kolejna opowieść w opowieści) przedstawia naturę jako drapieżnego antagonistę, podważającego jakąkolwiek idylliczną błogość, którą Wes pragnie osiągnąć.

Próba stworzenia świata alternatywnego, pomimo patosu i sentymentalizmu, na końcu umożliwia bohaterowi dojście do pewnego rodzaju epifanii, zrozumienia swojej moralności. Kiedy finalnie zostawił grób i wrócił do domu do obowiązków płakał za utraconą Susan, za wszystkie utracone Susan, za wszystkich ludzi, takich pięknych, zagubionych, nieopłakanych i zmarnowanych. To pierwszy raz kiedy postać u McCarthy’ego staje się paradoksalnie wyzwolona, dowiadując się o fakcie pewnego końca i istotnie jest kimś w rodzaju bohatera romantycznego – miłośnikiem starych rzeczy, który próbuje przywołać znaczenie mitycznych, straconych kultur poprzez artefakty, które je reprezentują.

A Drowning Incident

Początkowo opublikowane w marcu 1960 roku w magazynie The Phoenix A Drowning Incident to opowieść o bezimiennym protagoniście, który jest młodszy niż Wes lecz również porzuca swoje domostwo i obowiązki, po czym wyrusza w podróż, podążając śladem starych szyn.

Historia kręci się wokół edypowej tematyki i do pewnego stopnia możemy to czytać jako odkrycie rodzicielskiej zdrady i oszustwa. Tytuł odnosi się do szczeniąt, które nie zostały zabrane do nowego domu, ale utopione w pobliskim strumyku, jak również do rywalizacji pomiędzy rodzeństwem i konsekwencji dla rodziny, kiedy dziecko uzurpuje sobie pewną pozycję. Co więcej, pokazuje jak często McCarthy używa psów, aby pokazać moralny wskaźnik, bazujący na tym w jaki sposób ludzie je traktują (stosunek człowieka wobec psa często odzwierciedla stopień świadomości moralnej i jego wartość). A zatem utopienie szczeniąt jest czystym naruszeniem moralnego kodu McCarthy’ego, a w późniejszej jego twórczości Legwater ze Strażnika Sadu dokona podobnego czynu, zabijając umęczonego psa.

Chłopiec wyrusza w podróż, a po powrocie chowa swoje ponure znalezisko pod łóżkiem nowonarodzonego rodzeństwa. Oczywiście mamy sporo symbolizmu w tym, że każdy fragment domostwa wydaje się rozkładać, a rzeczy leżące w ogrodzie wyglądają jakby natura właśnie upominała się o nie (np. odstające sztachety ogrodzenia czy poskręcane deski mostku). Podobnie jak wiele innych postaci, chłopiec po wkroczeniu na nieogrodzone równiny doznaje uczucia pastoralnej błogości, nawet jeśli – podobnie jak wielu po nim – jego niewinność wkrótce zostanie naznaczona przez okropne odkrycie. Zatrzymuje się w miejscu, gdzie strumień jest perfekcyjnie przejrzysty i gdzie słońce było gorące i przyjemnie grzało go w plecy przez flanelową koszulę tuż przed tym zanim dostrzega martwe pieski, unoszące się na wodzie jakby z zamiarem nieustannego oporu. Utrata niewinności została wcześniej zasygnalizowana przez drapieżną metaforę o pająku, który schwytał świerszcza w sieć, a antagonistyczne relacje między gatunkami są wyraźnie podkreślone w momencie, kiedy chłopiec odkrywa langustę żerującą na jednym z trupków – Worek [ze szczeniętami] był przegniły i cuchnący. Kiedy go otworzył znalazł w nim zaledwie jednego pieska, czarnego, skręconego pomiędzy dwiema cegłami i czarną langustę wyżerającą w połowie jego mokre trzewia. Tym samym odkrywa niedbalstwo swojego ojca w kwestii pozbycia się zwierzątek, dochodząc równocześnie do wniosku, że rodzice skłamali mówiąc, że trafiły w zeszłym tygodniu do nowego domu. Pomiędzy czasem odkrycia a momentem kiedy ukrywa worek pod łóżkiem noworodka, mszcząc się tym samym na rodzicach, widzimy pierwszy przykład, kiedy McCarthy niejednoznacznie robi aluzję do wewnętrznych zmian zachodzących w świadomości chłopca.

McCarthy sygnalizuje procesy zachodzące wewnątrz dziecka, ale odmawia dalszego opisywania jako, że chłopak nie uronił ani łzy, ale ogarnęło go ogromne poczucie pustki, gdy siedział tam i narastał w nim gniew. To jedyne, co czytelnik dostaje, jeśli chodzi o kwestie żałoby. Widzimy też, że odkrycie szczeniąt jest katalizatorem, który wywołuje w chłopcu groteskową potrzebę zemsty. Z kolei w następnych akapitach dostajemy nieznaczny dostęp do zakamarków jego umysłu, a taki sposób opisu bohaterów stanie się później jednym z najbardziej rozpoznawalnych zabiegów stylistycznych McCarthy’ego: To co wywołało jego kolejne czyny było nie tylko kulminacją wszystkich obrazów, które uformowały się w głowie po odejściu od strumyka, ale również następstwem narodzin dziecka. Niezliczone razy odepchnięte, poprawione i odtrącone myśli wrzące gdzieś w czeluści umysłu, walczyły między sobą i łączyły się.

Najbardziej znacząca ironia skomplikowanych dzieł McCarthy’ego leży w tym, że rodziny odgrywają w nich ważną rolę, praktycznie nie pojawiając się. Matka nie ma właściwie żadnych praw ani świadomości, jest zaledwie postacią, która od zawsze kaszle. Dzieciak pod koniec opowiadania siedzi złowieszczo w fotelu i czeka na powrót ojca z pracy - to pierwsza z wielu postaci, która wydaje się zaniepokojona i zrozpaczona nieobecności rodzica. Podsumowanie opowiadania jest w pewien sposób równoległe do tego w Wake for Susan, jako że dramat odkrycia, czy objawienia (zarówno Wesa, jak i chłopca) jawi się początkiem historii zbliżającej się do końca.

Opowiadania są pozbawione konkretnych odniesień do Knoxville i wschodniego Tennessee, ale krajobraz opisywany prognozuje świat, jaki później będzie tłem wydarzeń historii rozgrywających się w tym regionie. Teksty sygnalizują nadejście pewnych typowych dla późniejszej twórczości autora schematów, zwłaszcza relacji pomiędzy historyczną symboliką a pamięcią kulturową i konfliktowe tematy edypowe, które często będą odgrywały rolę centralną.

Przegląd recenzji krytycznych

Wake for Susan i A Drowning Incident nie zostały zbyt obficie zrecenzowane, ale dyskusje o nich dają wgląd w odpowiedzi na pytania oraz w tematy, które trzeba brać pod uwagę, omawiając późniejsze prace McCarthy’ego.

Mimo, że znajdziemy w tych dziełach sporo pozytywnych elementów (zwłaszcza, że dostrzega się zapowiedź późniejszego tonu McCarthy’ego) Rick Wallach odczytuje opowiadania jako produkt niedojrzałości. Według niego Wake for Susan w wielu momentach rozrzedza granicę pomiędzy nostalgią i sentymentalizmem, podczas gdy A Drowning Incident ma problem z rwaną akcją, która w innym wypadku mogłaby być przemyślanym rozmieszczeniem wielu wątków. Twierdzi, że obie historie dają wskazówki na temat tego, jak intensywne będą kolejne dzieła Cormaca, a jako główną cechę jego późniejszych prac wskazuje hybrydowość: umiejętność McCarthy’ego w łączeniu tematów o marnotrawstwie, edypowym niepokoju, rzemiośle i ingerencji gatunku bildungsroman* niedługo potem przybrała bardziej zdyscyplinowany kształt w Strażniku Sadu. Zwraca również uwagę na to, że twórczość Cormaca McCarthy’ego często jest ostatnim miejscem, w którym chciałbyś się znaleźć będąc dzieckiem, co odnosi się do okropnych zakończeń często spotykających małoletnich w jego dziełach, gdzie na zawsze tracą niewinność. Wallach zaznacza również, że Wake for Susan jest zbyt dalekim krokiem dla Cormaca i że to krok bardzo ambitny jak dla pisarza, który dopiero zaczął odkrywać swoje tematyczne powołanie.

Wallach sądzi, że A Drowning Incident jest lepiej wykonane niż Wake For Susan ponieważ nie zawiera tylu niepotrzebnych elementów oraz przewiduje jeden z najważniejszych tematów prozy McCarthy’ego, przedstawiając przenikliwe Edypowe lęki, jednocześnie eksponując motyw rywalizacji pomiędzy rodzeństwem, który później znajdzie swoje najbardziej jadowite ujście w powieści W Ciemność. Wallach zwraca uwagę na to, że chłopiec niezmiennie wyraża się o dziecku zirytowanym i pogardliwym tonem i że mówienie o nim po prostu ono jest wyrachowaną depersonalizacją oraz na problematyczny sposób, w jaki autor nakreśla wnętrze postaci – kolejny kluczowy dogmat jego dorosłych dzieł: Widzimy proces myślenia chłopca, ale nie widzimy zawartości tych myśli. Opisowy dystans do sedna świadomości postaci osiąga apogeum w jego późniejszych pracach.

W książce They ain’t the thing’: Artifact and Hallucinated Recollection in Cormac McCarthy’s Early Frame-Works Dianne Luce omawia Wake For Susan pod kątem Strażnika Sadu i sztuki Syn ogrodnika. Luce jest zainteresowana tym, w jaki sposób te trzy dzieła podsuwają refleksję na temat wartości i trudności ponownego uchwycenia przeszłości, a także na temat sposobu w jaki McCarthy eksploruje dwojaką funkcję historycznych artefaktów i ich możliwość przywołania bądź przełożenia zarejestrowanych wydarzeń. Zarówno w opowiadaniu, jak i powieści czy sztuce, pojawiają się Appalachy, artefakty przeszłości – nagrobki, ruiny, zdjęcia – przywołują ją oraz niejasne wspomnienia, przez co takie szukanie powrotu do zdarzeń minionych za pomocą wyobraźni jest waloryzowane. Ten akt kreatywnej re-imaginacji wydaje się bardzo ważny jeśli chodzi o wyzwolenie Wesa, zaś porażka Cully Holme’a w osiągnięciu podobnego katharsis w W Ciemność zapewnia, że pozostanie na swojej ścieżce samozagłady.

Luce zwraca uwagę na to, że Wesowi udaje się pogodzić z ludzką moralnością i naturą śmierci poprzez akt kreatywnej imaginacji i twierdzi, że historia może być odczytywana również jako portret konstruktywnego przebudzenia się artysty. Niemy nagrobek stymuluje kreatywny akt, równocześnie pobudzając mityczną i historyczną świadomość, skupiając ją na roku śmierci Susan (1834), ponieważ uznaje on, że jest najodpowiedniejszy dla historycznych wspomnień. A zatem Wes może być odebrany jako prototypowa postać dla twórczości McCarthy’ego – młodzieniec, który szuka pomiędzy zapiskami i artefaktami przeszłości sposobu na zrozumienie jej – podczas gdy równocześnie czytelnik staje się świadom paradoksu, który napotyka Wes kreujący siebie w imaginacji, próbując przywołać przeszłość poprzez opowieść, nie mając przy tym złudzeń, jakoby jego dzieło mogło obrazować to, co naprawdę się wydarzyło. Kreatywny akt narracyjny jest więc najbardziej istotny, być może nawet heroiczny, pomimo, że pamięć okazuje się być zwodnicza i krucha.

Wallach i Luce bez wątpienia wytykają obu historiom ich oczywiste wady, ale mimo wszystko zachęcają nas do tego, aby spojrzeć na ich dobrą stronę, tj. to, co zapowiadają. Nell Sullivan zwraca uwagę, jak Wake for Susan wysuwa na pierwszy plan dorosły styl McCarthy’ego, ale według niej historia jest znacznie bardziej skomplikowana, gdyż zawiera zalążek wszystkich jego następnych portretów kobiet. Podczas gdy inni krytycy widzieli wskazówki wielkości autora w tych wczesnych krótkich formach, uwaga Sullivan skierowania jest na mizoginię, twierdzi ona bowiem, że McCarthy nigdy nie będzie w stanie wyrwać się z takiego schematu przedstawiania płci przeciwnej.

Pomimo, że historie tylko wskazują na wysoki poziom artyzmu jaki McCarthy później osiągnie, zawierają w sobie zalążek wyglądu jego żeńskie postaci. Susan Ledbetter pełni funkcję romantyczną – zmarła dawno temu, a przy jej grobie młodzieniec znajduje inspiracje do swoich fantazji. Łoże panny młodej i miejsce jej pochówku wprowadzają motyw, który później odbija się echem w większości dziełach Cormaca – kobiecej seksualności nierozerwalnie powiązanej ze śmiercią i wskutek tego pełniącą funkcję męskiego strachu. To podstępne połączenie prowadzi nieubłaganie do gawędziarskiego wyroku śmierci na wszystkich młodych kobietach kanonu McCarthy’ego.

Sullivan przyciąga naszą uwagę na brakującą głoskę w tytule opowiadania [samo wake oznacza stypę, gdyby chodziło o przebudzenie, tytuł powinien brzmieć Awake for Susan – przyp. red.], twierdząc że odgrywa ona znaczącą rolę w pobudzającej konotacji pomiędzy pogrzebem a przebudzeniem, sugerując, iż Wes (i być może McCarthy) jest bardziej zadowolony z towarzystwa kobiety martwej niż żywej. Stwarza to bardzo problematyczny obraz niewiasty, zwłaszcza kiedy Wes imaginując sobie życie Susan, nie daje jej zbyt dużo wolnej woli, marzeń czy świadomości. Sullivan sugeruje, że ta postać cierpi wypełniając przeznaczenie nawet gorsze niż żałosna Rinthy Holme z W Ciemność, ponieważ ona jest całkowicie poddana pragnieniom tego mężczyzny, jako że nie może przeciwstawić mu się poprzez samobójstwo. Stąd niedaleko do stwierdzenia, że Wes jest prototypowym Lesterem Ballardem, ponieważ jego nieustanny kompan to strzelba, przez co staje się kolejnym mężczyzną, który śni o miłości z martwymi dziewczętami.

W książce Cormac McCarthy and the Myth of American Exceptionalism John Cant rozpatruje najważniejszy paradygmat McCarthy’ego, czyli jak jego prace krytykują i obalają fundamentalne mity amerykańskiej kultury. Nawet jeśli obie te historie mogą równie dobrze być traktowane jako niedojrzała sztuka, Cant podkreśla jak bardzo McCarthy trzyma się podobnej tematyki przez całą swoją karier, zwróciwszy szczególną uwagę na to, w jaki sposób odsłaniają znamię gotyku w jego pracach i to, że śmierć oraz szaleństwo zastępują piękno i miłość. Opowiadania zyskują mityczne znaczenie łącząc liryczne, fotograficzne opisy lasów wschodniego Tennessee z gotyckimi zmamieniami konfliktu, przemocy i śmierci, czyniąc z autora jednym z najsurowszych krytyków amerkańskiej mitologii. Według Canta pierwsza historia odsłania modernistyczną troskę o naturę, znaczenie i ograniczenia gawędziarstwa, podczas gdy ta druga szuka sposobu na wyrażenie tego, co dla Cormaca jest niewyrażalne - wewnętrznej świadomości jednostki. Odmówienie dostępu czytelnikowi do wglądu w świadomość postaci stanie się cechą charakterystyczną twórczości, tak jak nieustanny sceptycyzm na temat wiary i systemu nauki.

Cant podsuwa alternatywny sposób czytania sentymentalnego Wake for Susan sugerując, że sentymentalizm nie należy do narratora, ale do Wesa, który tym samym odkrywa złożoność gawędziarskiej struktury, co stanowi kolejny klucz do charakterystyki dorosłych dzieł McCarthy’ego. Epigraf Waltera Scotta na początku opowiadania pełni podwójną funkcję, wypełniając tekst mitami Dawnego Południa (gdzie prace Scotta były bardzo popularne), jak również ukazując ogrom intertekstualnej świadomości Cormaca. Tak jak poprzedni krytycy, Cant również wskazuje, jak obszerny jest zasób poruszanych przez pisarza tematów jako, że przeplata on gotycką atmosferę z liryczną prozą, podczas gdy krew symbolizuje nieustanną dialektykę ważnego z nieważnym, co bez wątpienia jest charakterystyczne dla jego prozy.

Cant sprzymierza się z innymi komentatorami twierdząc, że Wake For Susan jest też opowieścią o gawędziarstwie, kolejną wskazówką na temat dorosłego stylu pisarza. Jednak wydaje się, że najważniejszym elementem według Canta jest to, w jaki sposób pisarz tą historią rozpoczyna nieustanną krytykę amerykańskich mitów, jak obala je nazywając złudnymi i niszczycielskimi i jak jasne jest, że Wes to pierwsza z tych postaci u McCarthy’ego, których Ameryka wysłała w życie wypełnione mitami, historią splamioną kłamstwem, złudzeniami o prawdziwej naturze świata i ludzi zamieszkujących go.

Podczas gdy Cant uważa, że głównym tematem A Drowning Incident jest konflikt edypowy, odczuwa, że brakuje temu opowiadaniu kompleksowej struktury i wieloznaczeniowości tego pierwszego. Decyzja, aby uczynić głównym protagonistą dziecko, jest kluczowa dla Canta, ponieważ nie daje możliwości wglądu w samoświadomość bohatera wobec wydarzeń, pomimo jego niewinnej destruktywności, co będzie kolejnym, nawracającym elementem. Pomimo tych strukturalnych wad, Cant uważa, że również i ta opowieść odgrywa ważną rolę w inicjacji McCarthy’ego w krytykowaniu literaturą kulturowych mitów, jako że niemożliwość niewinności, nawet w małym dziecku, zaprzecza amerykańskim optymistom, którzy wierzą w nowego Adama i jego miejsce na Ziemi Obiecanej.

Opowiadania nie spotykały się ze zbyt wielkim odzewem krytyków literackich, ale opinie przytoczone powyżej są prowokujące i wnikliwe. Żaden z recenzentów nie bał się podkreślenia wad strukturalnych (choć zapewne rozumieją nieśmiałość początkującego artysty, który dopiero znajdzie swój własny głos i rytm), ale (tak czy siak) historie reprezentują bardzo ważne wprowadzenie do całości prac Cormaca McCarthy’ego. Wake for Susan i A Drowning Incident ukazują autora, jako twórcę posiadającego zarówno mityczną, jak i historyczną świadomość, który będzie wciąż wracał do edypowych motywów i którego tematyka (oraz ogrom środków artystycznego wyrazu) wyzywają na pojedynek interpretatorskie umiejętności czytelnika, jego sposoby poznawania i postrzegania świata.

*Bildungsroman (z niem. powieść o formowaniu) – gatunek powstały w czasie oświecenia w Niemczech, w którym autor przedstawia psychologiczne, moralne i społeczne kształtowanie się osobowości głównego i na ogół młodego bohatera.

Autor: Christopher J. Walsh

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

Opowiadania

2011-04-03T14:16:00.004+02:00

Cormac McCarthy swoje dwa pierwsze opowiadania (Wake for Susan i A Drowning Incident) opublikował w studenckim magazynie literackim The Phoenix. Ukazały się odpowiednio jesienią 1959 oraz wiosną 1960 roku. Wszystkim zainteresowanym prezentujemy odnośnik do rocznicowego numeru (wydanego z okazji 50-lecia pisma), w którym można znaleźć niniejsze teksty. Wake for Susan znajduje się na stronie 4, natomiast A Drowning Incident na 31. Całość jest w języku angielskim, życzymy przyjemnej lektury i już teraz zapraszamy do przeczytania obszernej rozprawy poświęconej opowiadaniom, której tłumaczenie opublikujemy za kilka dni.

KLIK!

Pyrkon

2011-03-27T18:24:00.016+02:00

Wczoraj na poznańskim Pyrkonie odbyła się prelekcja pt. Droga do przerażenia i zachwytu. Wszystkim, którzy przyszli nas wysłuchać (i nie pomarli z nudów) serdecznie dziękujemy! Poniżej przedstawiamy kilka zdjęć z tego wydarzenia.

Prelekcja

2011-03-14T18:36:00.005+01:00

Informujemy, że na konwencie Pyrkon w Poznaniu, dnia 26 marca o godzinie 14:00 w Sali Literackiej numer 3 redaktorzy CormacMcCarthy.pl i cormacmc.blogspot.com wygłoszą prelekcję poświęconą pisarzowi pt. Droga do przerażenia i zachwytu. Opis:

Książką dekady według czytelników Nowej Fantastyki została „Droga” Cormaca McCarthy`ego - powieść, o której sam autor mówi, że nie ma nic wspólnego z nurtem sci-fi. Jednak wiele elementów świata przedstawionego w „Drodze”, a także w wielu innych tekstach McCarthy`ego aspiruje do prozy postapokaliptycznej, świata mrocznej baśni czy najwyższej próby horroru. Niewielu prozaików wychodzi z takiej syntezy na tarczy, często rezygnując z poczucia zagrożenia na rzecz krwawej jatki. Jednakże McCarthy to człowiek, który potrafi jednym zdaniem, jednym słowem, wywołać u odbiorcy ciarki na plecach oraz tygodnie nieprzespanych nocy; to fantastyczny znawca wyrazów-wytrychów do ludzkiej duszy, który łapie czytelnika za rękę, po czym zabiera go ze sobą w pełną autorefleksji drogę. Drogę do przerażenia i zachwytu.

Serdecznie zapraszamy!

Jednocześnie informujemy, że na polskiej stronie autora pojawiła się kolejna recenzja Strażnika sadu. Zachęcamy do lektury!

The Sunset Limited - recenzja

2011-03-07T17:33:00.004+01:00

Rozpędzony skład nowojorskiego metra to idealne narzędzie samozagłady. Wystarczy zeskoczyć z peronu i nim się ktokolwiek zorientuje, organizm utraci ciągłość, tryskając na boki krwią, odciętymi kończynami i fragmentami mózgu. Ten finalny impakt ściera człowieka z powierzchni ziemi, dodając duszy dżule energii niezbędnej do wyrwania się z szarej doczesności. Potrzeba więc niesamowitej sprawności, aby spróbować zatrzymać skaczącego, a jeszcze większej, żeby pochwycić jego ducha.

W filmowej adaptacji The Sunset Limited, sztuki Cormaca McCarthy’ego z 2006 roku, wyzwanie podejmuje Black, który w ostatniej chwili powstrzymuje samobójcze zapędy White’a. Następnie obydwaj lądują w mieszkaniu tego pierwszego, gdzie staczają pojedynek, w którym stawką są nie tylko przekonania, wiara, filozofia, ale przede wszystkim dusza i jej predestynacja.

McCarthy mierzy się tutaj z najstarszym literackim motywem, ale jak przystało na wybitnego pisarza nadaje mu świeżości, ukazując, że tematyka to nadal aktualna, wymagająca nowych spojrzeń, dyskusji. Tommy Lee Jones jako reżyser doskonale pojął zamysł, co pozwoliło stworzyć film kameralny, skromny w epatowaniu środkami wyrazu, ale jednocześnie dosadny, urzekający nastrojem, siłą dialektyki i przejmujący aż do szpiku kości.

Największym atutem produkcji są dialogi, niemal zupełnie wierne literackiemu pierwowzorowi. Jeśli pojawiają się zmiany, to są kosmetyczne, przez co tekst jest jeszcze płynniejszy, bardziej hipnotyzujący, zniewalając w ten sposób widza na dziewięćdziesiąt minut, nie pozwalając na odwrócenie oczu, zatkanie uszu – nawet gdy oglądanie i słuchanie bolą. Duża zasługa w tym także gry aktorskiej, zarówno Tommy Lee Jones w roli White’a, jak i Samuel L. Jackson jako Black wypadają fenomenalnie. Już dawno nie widziałem kreacji tak zapadających w pamięć, tak świdrujących mózg aż po jego najgłębsze zakończenia nerwowe.

Bardzo dobrze sprawdza się również udźwiękowienie, co rusz słychać z różnych stron odgłosy żyjącego miasta, wykłócających się sąsiadów lub melodie natury. Zestaw dźwięków i nut jest zróżnicowany, podobnie zresztą jak formy ekspresji ekranowego duetu, co kontrastuje ze skromną, ascetyczną scenografią. Wrażenie oderwania od rzeczywistości zdaje się namacalne z każdą minutą spędzoną w tej mniszej celi (wszelkie przejawy obecności innych ludzi sprowadzają się właśnie do wspomnianych odgłosów), a potęguje ją wzrastający z minuty na minutę ciężar rozmowy, kaliber tematów.

Dobro, zło i obojętność tłoczą się na tych kilku metrach kwadratowych, każde spragnione przestrzeni, rozrastając się niczym nowotwór w trzewiach nieświadomego człowieka. Jednakże im dłużej trwa film, tym mrok rośnie w siłę, pochłaniając White’a i naznaczając Blacka. Finalny punkt rozmowy, kiedy postać grana przez Jonesa wyrywa się z marazmu i wygłasza porażającą zmysły tyradę na temat wizji nieba, religii i obecnego świata, to jedna z najbardziej przejmujących scen w historii telewizji – przemowa jest bowiem tak gorzka i prawdziwa zarazem, wysublimowana pod względem retoryki, że nie istnieją sensowne argumenty obalające tę wizję. White przemienia się w profesora ciemności, pochłania wszystko – Blacka, mieszkanie i widza, a zaszczuta jasność ucieka z piskiem.

Lecz to nie koniec. Nad brama do dantejskiego piekła widniał napis wzywający do porzucenia nadziei, nad drzwiami mieszkania Blacka nie widać żadnego nakazu, ale gdyby tam był, zachęcałby do jej zachowania. Fotony światła są bowiem wszędzie, kosmiczna ciemnia aż iskrzy od nich. Trzeba tylko umieć je dostrzec. Wymaga to specjalistycznego sprzętu i czasu, ale zawsze prowadzi do tego samego odkrycia – mrok nie jest pozbawiony blasku. Wobec tego pojawia się pytanie, o czyją tak naprawdę duszę toczyła się walka. Kto kogo miał uratować przed zgubą jednomyślności? Bowiem potyczkę na retorykę Black przegrywa, ale dzięki temu zyskuje coś więcej – otwarty umysł. I to dla niego świeci słońce.

The Sunset Limited - podróż symboliczna

2011-02-28T09:17:00.005+01:00

McCarthy’ego nigdy nie oskarżono o bezkrwawy minimalizm. Nie zaskakuje więc, że symbolizm dziewięćdziesięciominutowej adaptacji jego sztuki jest wieloaspektowy.

The Sunset Limited (Limitowany Zachód Słońca) to nazwa pociągu, która jednocześnie reprezentuje śmierć i samobójstwo. Bohaterzy sztuki to Black (w tej roli S. L. Jackson) i White (w tej roli T. L. Jones, który jest również reżyserem), siedzą przy stole w apartamencie tego pierwszego, dyskutują o życiu i śmierci, sztuce i nauce, wierze i cynizmie. Black chwycił White’a na sekundy przed tym, nim ten rzucił się pod koła nadjeżdżającego Limitowanego Zachodu Słońca, po czym zaciągnął do swojego lokum w slumsach, aby przekonać go o wartościowości życia.

Przez dziewięćdziesiąt minut mężczyźni rozmawiają, piją kawę i jedzą odgrzane resztki. White neguje wszelkie metafizyczne przejawy ludzkiej egzystencji, które przestają mieć rację bytu od momentu, gdy wszystkie twoje nadzieje się wyczerpią. Black przyjmuje przeciwne stanowisko.

Daje po głowie? Cóż, tematyka nie schodzi głębiej niż życie i śmierć, ale dzięki sposobie pisania McCarthy’ego oraz znakomitej grze weteranów aktorstwa, zostajemy tak kompletnie wciągnięci w rozmowę, że w pewnym momencie jesteśmy zaskoczeni tym, z jaką łatwością Cormac zaszczepił w widzu inną możliwość interpretacji fabuły.

Czy to możliwe, że postać Jacksona jest nie tylko byłym, nawróconym skazańcem? Może ma do odegrania bardziej niebiańską rolę? W pewnym momencie bohater grany przez Jonesa stwierdza, że rozmawia z Bogiem i jeśli w pierwszej chwili nie weźmiemy tego dosłownie, to na końcu sztuki zaczniemy uważać podobnie.

Jest taki dobry-zły film studyjny z lat czterdziestych Pomiędzy dwoma światami, opowiadający o grupie ludzi, którzy znajdują się na pokładzie statku, ale nie potrafią przypomnieć sobie, jak się na niego dostali. W końcu dochodzą do wniosku, że większość z nich zginęła w katastrofie lotniczej w okolicach Londynu, a statek transportuje ich albo do nieba, albo do piekła. Jednakże dwójka bohaterów może na nim pozostać na zawsze, ponieważ próbowali popełnić samobójstwo. Tymczasem dostają drugą szansę, nie tylko po to aby żyć, ale również żeby dostrzec zalety bycia żywym.

Oglądając Limitowany Zachód Słońca, w którym inny środek transportu nabiera metaforycznego i metafizycznego znaczenia, zaczynasz zastanawiać się czy postać White’a – rozczarowany profesor akademicki – została naprawdę uratowana przed samobójstwem. Zaczynamy postrzegać mieszkanie Blacka (w sensie symbolicznym) jako przedsionek do życia po życiu, limbo, gdzie White ma ostatnią szansę na to, aby odzyskać istnienie oferowane mu przez Blacka – potencjalnego zbawiciela.

Obie role są rewelacyjne, jednak przez kilka krótkich chwil Jones odpuszcza i zdaje się nie chcę wygrać dyskusji. Na ogół odpowiednio ukazuje człowieka zmęczonego życiem – zbyt łatwo byłoby ulec pokusie zrobienia z White’a postaci po prostu gorzkiej i pustej, ale utrzymywanie jej na poziomie bardzo ludzkim sprawia, że desperacja staje się głębsza.

Jackson ma odrobinę cięższą pracę do wykonania, musi uniknąć bycia prawym, „dobrym gościem”. Przez większość filmu udaje mu się podołać roli, ma w sobie coś, co rzadko można oglądać w telewizji: pokaz umiejętności szumiący od energii, niuansów, humoru i pasji.

Kto wygrywa? Black czy White? Życie czy śmierć? Na wiele ważnych sposobów to nieważne. Jak mówi porzekadło – liczy się podróż.

Autor: David Wiegand

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

The Sunset Limited - dyskusja

2011-02-21T11:26:00.003+01:00

The Sunset Limited (Limitowany Zachód Słońca) to film HBO wyreżyserowany przez Tommy’ego Lee Jonesa na podstawie sztuki Cormaca McCarthy’ego. Jones i Samuel L. Jackson odgrywają w nim role bohaterów zamkniętych w pokoju, którzy nie mają ze sobą nic wspólnego poza czasem, który przyjdzie im razem spędzić. Postać grana przez Jonesa (Pan White) jest profesorem uniwersyteckim na skraju załamania nerwowego, zbolałym do tego stopnia, że w akcie desperacji podejmuje próbę rzucenia się pod kolejkę prowadzoną przez Blacka – bogobojnego ex-skazańca (Jackson). White następnie trafia do apartamentu Blacka, gdzie rozpoczyna się śmiertelna, desperacka debata o wartość życia i o tym, czy wypada je zakończyć pod kołami Limitowanego Zachodu Słońca – to ważka decyzja, wynikająca z rozmiaru codziennych trosk i alienacji, które idą ręka w rękę ze zwykłym byciem.

Jones, Jackson i McCarthy (zdobywca Nagrody Pulitzera, autor Drogi, Rączych koni i To nie jest kraj dla starych ludzi) spędzili tygodnie odgrywając tę sztukę, rozkładając ją na czynniki pierwsze, badając każdy monolog pod kątem znaczenia; to wtedy Jones (który wyreżyserował Trzy pogrzeby Melquiadesa Estrady) zamienił coś co jest tak naprawdę jedną bardzo długą sceną w 52 komponenty, każdy kręcony z innej perspektywy. Ściany pokoju rozbito na sekcje, dzięki czemu elementy mogą „odlatywać” z drogi, umożliwiając kamerom swobodną wędrówkę, tworząc w ten sposób intymną przestrzeń pomiędzy i wokół mężczyzn.

Jones, Jackson i McCarthy (który niemal nie udziela wywiadów) zgodzili się na spotkanie w nowojorskim biurze HBO, aby podyskutować o filmie, sztuce i o pracy nad nimi. Trójka współpracowników zjadła lunch, a kiedy uprzątnięto talerze, David Carr poprowadził konwersację, która zeszła na filozofię oraz inne głębokie tematy. Jednakże, w odróżnieniu od filmu, było też sporo śmiechu. Przedstawiamy fragment tej rozmowy:

DAVID CARR Problemy, które poruszacie w Limitowanym Zachodzie Słońca nie są przytłaczające. Widzom przyjdzie śledzić walkę dobra ze złem rozgrywającą się na ich oczach, gdzie kolizja języka kreuje poczucie katastrofy, a nie samochody czy kule.

TOMMY LEE JONES Nie sądzę, aby problematyka była zbyt mroczna, ale to jednocześnie temat wielki i bardzo stary. W rękach Cormaca zyskał świeżość, oryginalność i humor. Myślę, że to rewelacyjne oglądać sztukę stworzoną z języka i widzieć bohaterów kochających słowa, bawiących się nimi.

SAMUEL L. JACKSON To opowieść o dwojgu ludzi, którzy prowadzą bardzo szczerą rozmowę i cieszą się swoim towarzystwem, co potwierdzają pojawiające się miedzy nimi zabawne momenty. Śmieją się, drażnią się, a potem rozczarowują, ale to pełna gama emocjonalnego spektrum. Jako aktor nie stajesz często przed takimi zadaniami.

CORMAC MCCARTHY Myślałem, że wiele osób uzna za niedopuszczalne coś tak nudnego jak dwóch bohaterów w pokoju. Co to w ogóle jest, pomyślą. Ale okazało się coś przeciwnego: ta scena, ten pokój są światem. Poza tym sztuka mówi o tragedii.

D.C. Bez wdawania się w szczegóły: White, po tym jak wnikliwie słucha Blacka przez znaczną część filmu, staje się pewnego rodzaju ewangelistą ciemności, który wykłóca się o to, że samobójstwo stanowi racjonalne wyjście. Nie jest to coś, co Hollywood zazwyczaj propaguje na zakończenie filmu.

T.L.J. Ale musisz pamiętać, że White wychodzi, aby spełnić swój zamiar, a sztuka się wtedy nie kończy. Finał to pytanie od Blacka do Boga, czy dobrze się spisał. Uważam, że to całkiem dobre miejsce dla ludzkości i całkiem szczęśliwe zakończenie.

C.M. Matka Teresa rozmawiała kiedyś z reporterem, który powiedział jej: Pewnie jesteś bardzo często zniechęcona, ponieważ musiała radzić sobie z umierającymi ludźmi. Odpowiedziała na to: Cóż, On powołał mnie nie po to żebym odnosiła sukcesy, ale po to, żebym wierzyła. Myślę, że dokładnie takiego rodzaju zapewnienia szuka Black na samym końcu filmu.

D.C. Akcja dzieje się w Nowym Jorku. Czy jeśli ludzie z tego miasta chodziliby z dymkami myśli nad głową, czy któreś byłyby tak desperackie i straszne jak White’a?

[Wszyscy momentalnie mówią TAK i wybuchają śmiechem.]

C.M. Nie chodzi tylko o miasto, chodzi o życie.

S.L.J. Miasto to miasto. Myślę, że na końcu mówimy o świecie.

D.C. Panie Jones, grał Pan w To nie jest kraj dla starych ludzi i napisał adaptację Krwawego południka. Co doprowadził do decyzji, żeby zekranizować Limitowany Zachód Słońca?

T.L.J. Jadłem z żoną lunch w SantaCafé w Santa Fe i rozmawialiśmy o tej sztuce. Stwierdziłem, że bardzo chciałbym porozmawiać z Cormaciem, a ona spojrzała ponad moim ramieniem i odparła: Witaj Cormac, bo właśnie przystanął za mną.

C.M. Tommy jest utalentowanym i bystrym człowiekiem. Dla mnie to wystarcza, plus szczere zainteresowanie projektem, które z miejsca wyczułem.

D.C. W sztuce White jest człowiekiem, który przeczytał wiele książek, który wie dużo o wielu rzeczach, podczas gdy Black przeczytał w całym swoim życiu tylko jedną książkę – Biblię. W pewnym momencie White sugeruje, że cała ta gnozja na nic się zdaje. Czy istnieje coś takiego jak wiedzieć za dużo?

C.M. Powiem to o czym napomknąłem już wcześniej: nie wydaje mi się, że szkoła na pewno zaprowadzi cię ku samobójstwu, ale to prawda, że bardziej wyedukowani ludzi częściej się zabijają niż ci, którzy unikają nauki.

T.L.J. Nie wierzę, że jest w sztucę przekaz mówiący o tym, że edukacja to droga do samobójstwa.

D.C. Więc pod względem teatralnym pracuje Pan z byłym skazańcem filozofem i profesorem, który przejawia skłonności samobójcze. Obydwaj zamknięci są w głośnym nowojorskim mieszkaniu i opisuje to Pan jako jedno z najszczęśliwszych profesjonalnych doświadczeń w życiu, czy tak?

T.L.J. Cóż, tak. Pracuję z Samem Jacksonem, z Cormackiem McCarthym, jesteśmy we troje w wielkim studio tylko z dziewczyną, która nadzoruje aby nie rozsypał nam się scenariusz. Ludzie z HBO wpadli na kilka dni, żeby upewnić się czy nie marnotrawimy ich pieniędzy, ale głównie siedzieli cicho w rogu. Pracowaliśmy nad językiem, rysowałem wykresy kątów kamery i reżyserowałem film. Czemu nie miałbym być szczęśliwy z tego powodu?

Autor: David Carr

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

Reportaż z planu

W ciemność - fragment

2011-02-03T09:46:00.003+01:00

Przeszedł obok niej i postawił wiadro na stole. Podniosła dłoń do ust, przyglądając mu się szeroko otwartymi oczami. Włożył czerpak do wiadra i napił się wody, po czym otarł wargi i zmierzył ją spojrzeniem.

Culla...

Czego chcesz, do cholery?

Chciałam się tylko spytać, gdzie to jest.

Twarz wykrzywił mu grymas, a jego oczy zwęziły się w szparki.

Znaczy się co?, zapytał.

Nerwowo pocierała ręce.

Chciałam się tylko dowiedzieć, gdzieżeś go pochował...

W ziemi.

No to tak sobie właśnie pomyślałam, że jakbyś mi pokazał gdzie, to mogłabym pójść zobaczyć... I może położyć tam kwiatki albo co...

Kwiatki, powiedział. Przecie dzieciak nie ma nawet imienia.

Znowu zaczęła pocierać ręce, a on odszedł od stołu, o który się opierał, i minął ją w drodze do wyjścia.

Culla...

Zatrzymał się przy drzwiach i spojrzał na nią. Nawet nie odwróciła głowy w jego stronę.

Moglibyśmy dać mu jakieś imię, powiedziała.

To dziecko umarło, odpowiedział. Nie daje się imion umarłym.

Odwróciła się z wolna.

Nic by to nikomu nie szkodziło.

Niech cię szlag, odrzekł. Dobrze, kwiatki, jak chcesz.

Pokażę ci gdzie.

Szybko przeszedł przez smaganą wiatrem, nasłonecznioną polankę, jakby niepomny tego, że siostra kuśtyka za nim, i przystanął dopiero na skraju lasu, gdzie zaczynała się ścieżka, żeby mogła go dogonić, choć nie odwrócił się nawet, by popatrzeć na jej dziecięcą postać, idącą ku niemu z trudem niczym utykająca marionetka. Potem wskazał jej drogę. Najpierw przejdź przez kładkę, powiedział. A potem w prawo. Będzie druga polanka i kalinowa kępa. Zobaczysz ją z daleka.

Poszła więc, z radością, zarumieniona, drepcząc przez las i zbierając kwitnące jeszcze nieśmiało dzikie kwiaty, które rosły w ziemi pokrytej tu i ówdzie słonecznymi plamkami, na wpół otulone zeszłorocznymi liśćmi i w feerii swych skromnych kolorów spoglądające gniewnie na bezbarwne marcowe niebo. Ściskając w rękach bukiecik, weszła wreszcie na trawiastą polankę, w słońce i ćwierkanie ptaków, i ze spokojem, uczciwością i szlachetnością w sercu przystanęła przed kopczykiem czarnej, spękanej ziemi.

Wrodzona podejrzliwość kazała jej przyjrzeć się kopczykowi bliżej i wtedy coś ją zastanowiło: ta świeżo wykopana mogiła, pokryta z wierzchu mierzwą oraz białawymi, przypominającymi ślimaki korzonkami, wyszarpanymi na zabójcze dla nich światło, mogła niewątpliwie kryć nawet ciało dorosłego człowieka. Uklękła powoli, cała obolała, i położyła kwiaty na grobie. Trwała tak przez pewien czas, po czym pochyliła się i dotknęła chłodnej ziemi. Po chwili zaczęła ją rozkopywać rękami.

Na głębokości zaledwie kilku cali natrafiła na twardą glinę i nieruszone korzenie. Zaczęła kopać obok, lecz tu z kolei natknęła się na kamień, a po oczyszczeniu z ziemi, w ukośnych promieniach zachodzącego słońca pokazały się na nim ślady uderzeń siekierą, która gdzieniegdzie trochę go nawet wyszczerbiła.

Rzucała już długi cień, ale nie zwracała na to uwagi. Wstała, odwróciła się i wpadła prosto w jego ramiona. Krzyknęła przeraźliwie, zachwiała się i osunęła na ziemię, miażdżąc zebrane kwiaty. Znów zaczęła krwawić, poczuła ciepło na nodze. Tak, to był on: klęczał na czarnej ziemi i krzyczał na nią, wykrzywiając twarz: I co żeś narobiła?! Co żeś narobiła najlepszego? Twarz kobiety pozostawała łagodna i nieprzenikniona, tylko w jej oczach malowało się tak niebotyczne zdumienie, że mężczyzna przez pomyłkę uznał ich spojrzenie za oskarżycielskie, dostrzegając w nim ciche, ale nieodparte kobiece przekleństwo, w końcu wstał więc i uciekł, wznosząc nad głową zaciśnięte pięści, jak gdyby wygrażał milczącemu, smaganemu wiatrem niebu, a zarazem błagał je o litość.

Fragment powieści W ciemność Cormaca McCarthy'ego. Przełożył Maciej Świerkocki. Wydawnictwo Literackie 2011.

Recenzja.

Wyniki konkursu

2011-02-01T12:13:00.004+01:00

Kolejny konkurs dobiegł końca, bardzo przyjemnie jest nam ogłosić, że jego zwycięzcami zostali:

1. Grażyna Lewandowska z Kruszyna.

2. Dominik Masłyk z Krakowa.

Nagrody (egzemplarze powieści W ciemność) prześlemy pocztą.

Prawidłowe odpowiedzi na pytania to:

1. Tommy Lee Jones .

2. A Drowning Incident i Wake for Susan.

Wszystkim, którzy nadesłali zgłoszenia, serdecznie dziękujemy za udział!

W ciemność - premiera

2011-01-26T10:12:00.005+01:00

Przypominamy, że na dzisiaj przypada premiera powieści W ciemność. Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do księgarń albo do wzięcia udziału w KONKURSIE :-)

Jednocześnie zapraszamy na polską stronę McCarthy'ego, gdzie można przeczytać zapis WYWIADU, jakiego Cormac udzielił w programie The Oprah Winfrey Show.

Z kolei TUTAJ znajdziecie pełną wersję trailera adaptacji The Sunset Limited.

Konkurs - W ciemność

2011-01-24T17:32:00.004+01:00

Z racji zbliżającej się premiery powieści W ciemność, zapraszamy wszystkich do wzięcia udziału w konkursie. Wystarczy odpowiedzieć na dwa pytania, z którymi fani pisarza nie powinni mieć problemów:

1. Kto jest reżyserem nadchodzącej adaptacji The Sunset Limited?

2. Jakie tytuły noszą dwa opowiadania opublikowane przez McCarthy'ego w studenckim magazynie literackim The Phoenix?

Odpowiedzi proszę przesyłać na adres gaau@wp.pl. W drodze losowania wyłonimy dwóch zwycięzców.

Konkurs trwa od 24 do 31 stycznia 2011 roku. Wyniki ogłosimy dnia następnego.

Zapraszamy do zabawy i życzymy powodzenia!

P.S. Pamiętajcie o tym, aby w zgłoszeniu umieścić dane umożliwiające wysyłkę nagrody.

W ciemność - recenzja

2011-01-21T11:22:00.004+01:00

Druga chronologicznie powieść Cormaca McCarthy’ego przenosi czytelnika w świat niedawno utracony lecz już całkiem obcy – w opustoszałe lasy, na zapylone drogi, do pominiętych przez industrializacje miast, gdzie ludzie żyją z dnia na dzień, a natura ustanawia prawa ostateczne.

Gdzieś pośród tych terenów, zdawałoby się poza czasem i przestrzenią, siostra rodzi swemu bratu syna, którego ten postanawia porzucić na pewną śmierć, zasłaniając się kłamstwem o rzekomym zgonie z przyczyn naturalnych. Kobieta (odzyskawszy siły po trudach porodu) odkrywa pusty grób, po czym wyrusza w samotną podróż, aby odnaleźć chłopca.

Pierwsze, co uderza po rozpoczęciu lektury, to zupełne oderwanie postaci od rzeczywistości – Culla Holme (brat) oraz Rinthy Holme (siostra) żyją na obrzeżach, daleko poza społeczeństwem, skazani na siebie i na zawieszone między nimi uczucie (akceptowane przez kobietę, a negowane, sprowadzone do wstydliwego popędu przez mężczyznę). Wizyta obcego, nawet w pobliżu obskurnego domku, wzbudza lęk, niepewność, co uwidacznia się w pierwszej scenie z druciarzem. Wyalienowanie było już obecne w Strażniku sadu, Dziecięciu bożym i Trylogii Pogranicza, ale nie w takich ilościach. McCarthy zdaje się potęgować je ze strony na stronę, umieszczając bohaterów w coraz trudniejszych sytuacjach, do których nikt ani nic ich przygotować nie mogło. Jednocześnie szczególną uwagę poświęca przyrodzie, zmieniającym się porom dnia i nocy, które bardzo często współgrają z nadchodzącymi wydarzeniami, będąc niejako zapowiedzią tragedii, które dotkną rodzeństwo oraz okoliczne miasteczka.

Miejsca odwiedzane przez brata i siostrę jawią się odrobinę realniejsze od nich samych, choć i tutaj doszukać się można zniekształceń: mieszkańcy przypominają aktorów, którzy bez zaangażowania odgrywają swoje role, a gdy nadciąga zmierzch, idą do domu, ustępując miejsca pustce, bezwzględnej naturze (widać to doskonale w scenie, w której Culla po wykopaniu grobu wraca do sklepu po zapłatę). Spotykani na trasie ludzie przypominają przez to biblijnych proroków, z którymi rozmawia się o rzeczach prostych, ale z drugiej strony ich wypowiedzi pełne są dwuznaczności interpretacyjnej, typowego dla autora mistycyzmu (świetny epilog ze ślepcem!).

Jeden z najciekawszych elementów powieści to skrupulatne budowanie nastroju. Począwszy od pierwszej strony z każdym zdaniem wzmaga się niepewność, a kolejne wzmianki o trzech mrocznych postaciach, przemierzających górzyste tereny w ślad za rodzeństwem, potęgują lęk, krystalizują na czole krople potu, a palce przyprawiają o delikatne drżenie. Crescendo tych uczuć pojawia się w trakcie spodziewanych konfrontacji, które można określić nie tylko mianem najbardziej przerażających u McCarthy’ego, ale i w historii literatury w ogóle. Gwarantuję, że nie da się tych scen, tych obrazów przenikających do szpiku kości, wymazać z głowy – zbyt misterne są.

Co ciekawe, McCarthy opowiada historię różnymi środkami wyrazu – brutalne sceny, plastyczne opisy przyrody, to zaledwie jedna strona medalu. Z drugiej mamy znamiona specyficznego poczucia humoru, które uwidacznia się, gdy Culla poszukuje pracy, w rozmowach prowadzonych przez Rinthy oraz w kilku innych fragmentach, kiedy to śmiech spontanicznie wydobywa się z krtani (szczególne brawa za scenę ze świniami!). Wisienkę na torcie różnorodności stanowi jak zawsze wysublimowany język, skorelowanie wydarzeń ze zmieniającymi się porami roku oraz bolesna tęsknota za prostym życiem w zgodzie z naturą, co autor podkreśla kilkukrotnie.

Wobec tego W ciemność to kolejne potwierdzenie, że Cormac McCarthy należy do czołówki współczesnych prozaików. Nikt inny nie potrafi bowiem snuć tak pięknych i jednocześnie porażających bajań o nieuchronności losu, o fatum wiszącym nad człowiekiem łamiącym prawa natury, która wszystko notuje i czeka na właściwy moment, aby zareagować, pochłonąć to, co dla grzesznika było cenne, jego samego zostawiając przy życiu, żeby czuł już na zawsze wypalone na czole piętno. Całość, jak zawsze, podana fantastycznym stylem, osiągającym szczyt poetyckiej lotności, przez co najkrótsze nawet zdanie to pełne niuansów dzieło sztuki. Ponownie też, szczątkowa fabuła stała się pretekstem do opowiadania o człowieku, o jego ułomnościach, małostkowości, egoizmie i popędliwości, które McCarthy uwielbia eksplorować, wyciągać na wierzch – aby poruszyć, złapać za serce, wycisnąć soki z duszy, która aż jęczy z bólu oraz masochistycznej rozkoszy.

News

2011-01-20T13:40:00.005+01:00

Z przyjemnością zawiadamiamy, że nakładem Wydawnictwa Literackiego ukażą się wznowienia: Rączych koni oraz Przeprawy. Zostanie opublikowana także ostatnia część Trylogii Pogranicza, pt. Miasto na równinach. Premiera najpewniej nie w tym roku, ale warto będzie poczekać!

Z kolei jeszcze w tej połowie 2011 roku pojawi się zapowiadany audiobook powieści Droga w interpretacji Krzysztofa Gosztyły.

Blog roku 2010

2011-01-19T10:06:00.002+01:00

Jeszcze tylko do jutra do godziny 12:00 można oddawać głosy w plebiscycie na Blog Roku 2010, jeśli więc chcecie nas wesprzeć, wystarczy, że postąpicie wedle instrukcji z TEJ STRONY.

Z góry serdecznie dziękujemy!

The Sunset Limited z bliska

2011-01-12T14:19:00.003+01:00

Cormac McCarthy sięga głęboko w swojej sztuce, której emisję HBO zaplanowało na luty. Jednak jej gwiazdy – Tommy Lee Jones (będący również reżyserem) oraz Samuel L. Jackson – mają własne przemyślenia na temat dobra, zła i Boga.

Jeżeli Cormac McCarthy ma jakąś mantrę, z pewnością jest to: Najpierw pytaj, strzelaj później. Jego krwawe powieści pełne broni i przekraczania granic, takie jak To nie jest kraj dla starych ludzi czy Droga rozpatrują wielkie tajemnice, na czele z: Czy ludzka natura jest ostatecznie zdeterminowana? A także: W jaki sposób można zrobić najmniej bałaganu, rozwalając ludzką czaszkę pistoletem do usypiania bydła?

Sztuka McCarthy’ego z 2006 roku The Sunset Limited (Limitowany zachód Słońca), może być jego najbardziej agresywnym wypadem w głąb ludzkiej duszy. Tytuł jest wzięty z życia, istnieje taki pociąg, który przecina południową część kraju – bilet w jedną stronę na zachód, prosto w serce zmierzchu. Całość rozgrywa się przy kuchennym stole, gdzie profesor White (Jones), tuż po tym jak próbował rzucić się pod koła nadjeżdżającego pociągu podmiejskiej kolei, zostaje zablokowany i prowadzi gorącą debatę z eks-skazańcem Blackiem (Jackson), który uratował go, wciągnął do kuchni i stara się odwieść od kolejnej samobójczej próby. Niektóre z omawianych tematów to: Czy istnieje jakiś istotny powód aby wierzyć w Boga? Jaka jest różnica pomiędzy prawdziwym wiernym a grzesznikiem, który chce tylko odkupienia? Czy odpowiedzi na te pytania są w ogóle ważne, skoro nie mogą zatrzymać człowieka na peronie, kiedy z oszałamiającą prędkością nadjeżdża Limitowany zachód Słońca?

Siedzimy w biurze HBO na Manhattanie, Jones w swoim długim czarnym trenczu wygląda bardzo poważnie i opowiada co przyciągnęło go do Limitowanego zachodu Słońca. Sztukę pierwotnie odegrano na deskach Steppenwolf Theatre w Chicago w 2006. Niestety sam autor rzadko udziela wywiadów, więc nie można uzyskać od niego żadnych komentarzy. Tommy Lee Jones zna McCarthy’ego od lat, poznali się przez wspólnego znajomego, scenarzystę Billy’ego Wittliffa. Jones twierdzi, że sztuka przypomina mu dyskusje, które odbywał z innymi studentami w trakcie nauki na Harvardzie. Mieliśmy w zwyczaju siedzieć w okręgu godzinami i rozmawiać o rzeczach typu: czy teatr naprawdę umarł? Czy Big Ten jest lepsza od Southwest Conference? Jaki efekt wywiera telewizja na decyzje prezydenta? Jesteś bardziej otwarty, będąc młodszym. Przerywa, patrzy w okno. Podejmuje dalej chłodniejszym tonem: Już nie rozmawiam z ludźmi w ten sposób. Wiem co myślę i oczekuję, że ty także zdajesz sobie z tego sprawę. Nie będę się o to wykłócał.

Oglądając Limitowany zachód Słońca możemy się zastanawiać nad tym, czy naprawdę można zmienić czyjś tok myślenia. Bohaterowie – Black i White – nadają całości wrażenia werbalnej gry w szachy bez szacha i mata w polu widzenia.

Jones wyjaśnia: To klasyczna dialektyka. Odwołując się do form wypowiedzi używanych przez Platona i Sokratesa, aby zobrazować dwa przeciwstawne światopoglądy, Black pyta: Co powinienem z tobą zrobić profesorze?, a White odpowiada: Czemu miałbyś zrobić cokolwiek? Przeplatają się tu bardzo silne prądy ludzkiej myśli. Jeden facet mówi: Co właściwie należy zrobić?, tymczasem drugi stwierdza: Podjąć działanie? Jedyna reakcja, która ma jakiś sens, to skoczyć pod koła nadjeżdżającego składu.

W sztuce rasa każdego z mężczyzn kształtuje jego światopogląd i McCarthy nie wydaje się być specjalnie przejęty obowiązującymi stereotypami. Black jest kaznodzieją z południa. White protestantem, profesorem Ivy League. Jednakże Cormac dalej stara się jak może, ażeby skomplikować metaforyczne implikacje obu kolorów – Black jest tym, który uświadamia White’a, że światło istnieje wszędzie wokół ciebie, ale nie widzisz nic oprócz cienia, podczas gdy White nazywa siebie profesorem ciemności.

Jackson opowiada przez telefon: Cormac stworzył bohaterów na etnicznych podstawach. Przyszliśmy z bardzo duchowego miejsca jako ludzie Afryki. Jeśli cofniesz się przed Sasów i Celtów, odnajdziesz wierzenia, które wtedy mieliśmy i już wtedy panowało przekonanie, że ludzie mają los w swoich rękach.

Dziwne więc, że zarówno Jackson jak i Jones bardziej identyfikują się z Blackiem niż Whitem. Jackson twierdzi, że pierwsza rzecz, którą robi codziennie po przebudzeniu się, to modlitwa. Cóż, nie chodzi jednak do kościoła tak często jak chciałaby jego żona. Jones przestał uczęszczać na msze już dawno temu, ale nadal szanuje religię południowych Baptystów, w której został wychowany. Poza tym reasumuje: Nie przepadam za Whitem. Męczy mnie dyskusja nad samounicestwieniem.

Możliwe, że McCarthy również woli Blacka. Jego własna relacja z wiarą zmieniła się radykalnie w ciągu minionych lat. W książkach takich jak Krwawy południk czy To nie jest kraj dla starych ludzi, sugeruje, że zło jest wybiórcze i bezmyślne oraz dużo bardziej chłodne niż dobro. Ale wielu krytyków przeczytawszy jedną z jego najbardziej aktualnych książek – Drogę - traktuje ją jako chrześcijańską parabolę: Ojciec wraz z Synem wędrują, próbując pozostać dobrymi ludźmi w post-apokaliptycznym świecie. Kiedy Oprah Winfrey spytała McCarthy’ego czy Droga pomogła mu rozgryźć tą całą sprawę z Bogiem, odparł: Myślę, że nie musisz mieć wielkiego pomysłu, kim lub czym jest Bóg, żeby móc się modlić.

Być może Limitowany zachód Słońca stanowi tego typu modlitwę – tę, którą wysyłasz Bogu, a on raczej nie odpowie. W zakończeniu sztuki jest bardzo niejasne czy White rzucił Blackowi podobne potwierdzające wiarę wyzwanie, jakie dostał Hiob od Boga, czy też kompletnie złamał Blacka, przekonując go do tego, że ciemniejszy obraz świata jest zawsze tym prawdziwym.

Jackson nie ma wątpliwości co do finalnych wydarzeń. Zakończenie jest argumentem mówiącym o tym, żeby nigdy nie porzucać nadziei, naciska. Ludzie zawsze znajdą błysk światła.

Jones nie jest takim optymistą. Chcesz wiedzieć czy wygrywa dobro, czy zło?, pyta uśmiechając się w nie do końca przyjazny sposób. Cóż, tu nie chodzi o dobro i zło. Na końcu zwycięża prawda.

Autor: Melissa Maerz, Los Angeles Times
Tłumaczyła: Agnieszka Kozub.

Wyróżnienie dla Drogi

2011-01-11T20:12:00.003+01:00

Z niekłamaną radością informujemy o kolejnym sukcesie Cormaca McCarthy'ego w rodzimych plebiscytach. Portal Esensja opublikował listę Najlepszych książek dekady - wybór czytelników, gdzie Droga zajęła 2 miejsce, a dwie kolejne powieści (To nie jest kraj dla starych ludzi oraz Krwawy południk) załapały się do pierwszej trzydziestki. Całość zestawienia znaleźć można TUTAJ.

Jesteśmy przekonani, że powieść W ciemność (która pojawi się w księgarniach pod koniec stycznia) będzie miała szansę zabłysnąć w kolejnej tego typu inicjatywie :-)

Blog roku 2010

2011-01-11T15:12:00.003+01:00

Polski blog poświęcony twórczości Cormaca McCarthy'ego bierze udział plebiscycie Blog Roku 2010. Po etapie zgłoszeń, przyszedł czas na głosowanie, jeśli więc przypadła Wam do gustu nasza inicjatywa, możecie nas wspomóc w batalii, postępując wedle wskazówek z niniejszej strony - KLIK.

Głosowanie trwa do 20.01.2011. Za wysłane sms-y serdecznie dziękujemy!

"The Sunset Limited" w HBO

2011-01-09T10:29:00.005+01:00

Po ciekawej wiadomości na temat ekranizacji Krwawego południka, przyszła pora na telewizyjną adaptację sztuki McCarthy'ego pt. The Sunset Limited. Wyreżyserował ją Tommy Lee Jones, można zobaczyć go także w jednej z ról obok Samuela L. Jacksona. Film będzie miał premierę 12 lutego 2011 roku, a wyemituje go HBO. Na razie nic nie wiadomo odnośnie seansów w polskiej wersji kanału.

Zapowiedź!

Opis sztuki:

The Sunset Limited: A Novel in Dramatic Form (Limitowany zachód Słońca: powieść w formie dramatu, 2006):

Historyczny Limitowany zachód Słońca był transkontynentalnym pociągiem, którzy przechodził przez Amerykę od Atlantyku po Pacyfik. W dziele McCarthy’ego funkcję tej linii spełnia nowojorskie metro. Celem podróży White’a (profesora-samobójcy) jest samotność w śmierci i ucieczka z piekła innych ludzi, z ludzkiej historii wojen i ludobójstwa i od jego własnej, nieustępliwej alienacji.

Limitowany zachód Słońca rozgrywa się w metrze i mieszkaniu byłego naciągacza Black`a , który siłą chroni swojego kolegę profesora White`a przed wyruszeniem w podróż w jedną stroną – pod koła pociągu metra. W przeciągu kilku godzin Black trzyma White’a jako prawdziwego więźnia, starając się dojść do korzeni samobójczej decyzji. Usiłuje przekonać White’a, że życie jest czegoś warte, że antidotum na desperację jest skontaktowanie się z Bogiem.

Katolicka wrażliwość Cormaca McCarthy’ego

2010-12-25T22:19:00.005+01:00

TEKST ZAWIERA SPOJLERY Z POWIEŚCI DROGA

Parafrazując Biblię, człowiek chętnie przewiduje koniec świata.

Uderzającym przykładem na to jest tekst zaczerpnięty ze strony www.raptureready.com, twojej pomysłowości wystarczy aż na czasy ostateczne. Można uznać, że zgadza się to z literackim podejściem do interpretacji niektórych czynów Chrystusa, a także z ludzkim oczekiwaniem na wniebowzięcie bądź zmartwychwstanie. Doświadczamy przecież zmartwień związanych z bezrobociem, żywnością, kataklizmami, a wszystko to sprawia, że ludzie odczuwają zanik znaczenia jednostki i wyczekują tylko przyszłego końca.

Droga, najnowsza powieść Cormaca McCarthy’ego, otrzymawszy wyróżnienia w postaci Oprah's Book Club Selection i Nagrody Pulitzera, odwraca ten nacisk, będąc obrazem apokaliptycznego cierpienia. Czyni to z posępną, prezencyjną elokwencją, która buduje przewidywanie i stopniowo popędza czytelnika ku nieoczekiwanym konkluzjom.

Biblijne tematy nie są obce McCarthy’emu – nazwał swoją wcześniejszą powieść Cities of the Plain, co jest ukłonem w stronę pięciu biblijnych miast, wśród których były również Sodoma i Gomora; ma też na swoim koncie Dziecię Boże, gdzie humanitarnie przedstawia zabójcę-nekrofila – tym razem tworzy fikcyjną eschatologię.

Jak w każdym dobrym sci-fi (lub jak w katolickiej eschatologii w tym wypadku), dialogi u McCarthy’ego o przyszłości świadczą o wierze w to, że przepowiednie z Apokalipsy spełniają się już w teraźniejszości. Przedstawienie tego poprzez podróż bezimiennego ojca i syna przez zniszczone krainy, ma dziś dla nas znaczące implikacje.

Dokładna natura katastrofy, która pcha tę dwójkę w podróż, jest o niej tylko jeden fragment: (…) zegarki zatrzymały się o. Długi błysk światła, a później seria lekkich wstrząsów, matowa róża zalśniła za szybami. Następuje atak na zmysły. Wydaje się, że cała wegetacja wyginęła. Stale panuje chłód, popielata, mokra ciemność, jedyną zmienną jest rozmiar zapasów żywności. Lata po katastrofie, a wciąż nie wyrosły żadne zboża, a pozostało ich już bardzo niewiele w splądrowanych sklepach i spiżarniach.

Kiedy Ojciec i Syn znajdują automat z napojami, ignorują wyplute monety, ale smakują ostatnią ocalałą Colę jakby była dobrym winem. Ich największym odkryciem jest kompletnie wyposażony schron podziemny: bogactwo minionego świata. Na jego półkach znajdują schowane złote afrykańskie pieniądze. Ojciec delikatnie zgniata je w dłoniach, a później chowa z powrotem do słoika, w którym były. Ludzie radzi sobie niewiele lepiej niż roślinność. Gdy bohaterowie napotykają ciężarną kobietę i grupę mężczyzn, narrator prezentuje ich tymi słowy: (…) wszyscy ci nieszczęśnicy są poza możliwościami opisania.

Najbardziej rozpowszechnione są trupy: nabite na szprychy, palone w śmietnikach, stopione przez ogień na drogach. Zmumifikowana śmierć jest wszędzie… Byli boso… jak pielgrzymi, którym buty skradziono długo przed podróżą. Ojciec i syn napotykają wyschniętą krew, ślady tych, których zabito i holowano jako pożywienie. Wpadają na potomstwo ciężarnej kobiety: bezgłowe, osmolone ludzkie dziecko, wypatroszone i czarniejące od plwociny.

Ojciec widząc to wszystko jest zmuszony przeklinać Boga i umrzeć. Deklaruje, że nie ma żadnego Boga, a my jesteśmy jego prorokami. Wcześniej, zanim wyruszyli, opuszczenie doprowadza Matkę do samobójstwa. Ojciec i Syn kontynuują podróż, ale nie z powrotem do czasu minionego, choć Ojciec chce wrócić pamięcią do swojego dzieciństwa w domu, ale niewiele z niego pozostało, a zamieszkanie w nim mogłoby być niebezpieczne. Ich podróż nie postępuje zbyt szybko: dni płyną w przeszłość niezliczone i niezauważane.

Jednakże postacie rozwijają się. Bazując na przeświadczeniu, że lepiej jest wiedzieć niż nie wiedzieć, Ojciec uczy Syna jak strzelać; być może do innych ale bardziej prawdopodobnie po to, aby zakończyć swój żywot, gdyby wydarzyło się coś złego. Na koniec, kiedy Ojciec umiera, role się odwracają i to Syn jest opiekunem. Postęp kryje się tutaj w nauce i determinacji wymaganej do przetrwania.

To właśnie w Droga zdradza chrześcijańskie wykształcenie pisarza, który urodził się w 1933 roku na Rhode Island, został wychował według wiary katolickiej i uczęszczał do katolickich szkół w Knoxville. Komunalne i rytualne praktyki krzepią rozwiązanie typu „iść z biegiem drogi”. Więc Ojciec i Syn regularnie ożywiają swoją podróż konwersacjami i brzmi to jak wyuczona komunikacja binarna. Po szczególnie strasznych wydarzeniach Ojciec naciska, aby Syn mówił i dzięki temu miał powód do dalszej podróży. Tylko nie poddawaj się. Aby ocalić pamięć, opowiada Synowi stare historie o odwadze i sprawiedliwości. Dalej praktykuje dawne zwyczaje i narrator twierdzi, że kiedy nie masz już nic innego, stwórz rytuały z powietrza i oddychaj nimi.

Dla pewności – Ojciec nie zawsze jest bohaterem, porzuca pierwszą osobę napotkaną po drodze na pewną śmierć. Zabija drugą, która zaatakowała jego syna. Razem uciekają z piwnicy wypełnionej żywymi ludźmi przeznaczonymi na pożywienie. Zapach był paskudny. Pomóżcie – wołali. Jednakże Ojciec obiecał nie zabić i nie zjeść żadnego psa ani człowieka i przysiągłszy na życie Syna, dotrzymuje obietnicy.

Doświadczenia Ojca i Syna charakteryzuje prawie całkowita Droga Negacji (tzw. Via negativa). Droga Negacji figuruje również jako główna myśl duchowa XVI-wiecznego bosego karmelity – Świętego Jana z Krzyża. Jest Ascetą z Karmelowych Gór: Wejść w posiadanie wszystkiego to pragnąć nic nie posiadać. Być wszystkim to pragnąć być niczym, itp.

Takie podejście, przykład wiary przez negacje sugerującej, że Bóg jest niczym i że wiara w Boga wymaga zostawienia za sobą wszystkiego co nas rozprasza, zostało w Drodze ukazane w całej swojej okazałości. Okoliczności zmuszają do porzucenia prawie wszystkiego, a przynajmniej tego co stworzone przez rozwinięty technologicznie świat.

To odrzucenie daje nową wizję – słabości wszystkiego. To co powinno być cenne – złote monety i droga elektronika – stało się bezwartościowe. To co ma szanse przetrwać, to stosunki międzyludzkie, ale wymagają one kultywacji. Dlatego więc Ojciec opowiada historie, tworzy rytuały i zachęca Syna, aby ten mówił dalej.

Te praktyki, niczym sakramenty, mogą obfitować w moment ekstazy. Pomimo tego, że Ojciec i Syn byli chudzi i brudni jak uliczne ćpuny, Ojciec postrzega swojego pierworodnego jako przeistaczającego się w złoty kielich, godny Domu Bożego, a później jako lśniącego w tym śmietniku niczym tabernakulum.

Droga ledwo podlega gramatycznym konwencjom i lekceważy ogólne trendy językowe. Zaiste, kobiety grają marginalne role, jednakże nienazwana niewiasta ma ostatnie słowo i wymazuje jakiekolwiek wątpliwości co do intencji autora, kiedy kobieta snuje swój monolog:

Kiedyś w górskich strumieniach były pstrągi. Pachniały mchem w twoich dłoniach. Ich grzbiety były poprzecinane skomplikowanymi wzorami będącymi mapami ówczesnego świata. Mapami i labiryntami. Labiryntami rzeczy, których nie można odłożyć. Których nie można znów zrobić. Tam gdzie żyły, w głębokich wąwozach, wszystkie stworzenia były starsze niż ludzkość i szumiały od tajemnic.

Narrator prowadzi więc czytelnika przez Drogę Negacji i zachęca do wyobrażenia sobie prawie całkowitej katastrofy. Po krótkim wdechu, oddaje z powrotem w ręce teraźniejszości. Przyzwyczaiwszy do opuszczenia, praktycznie oślepia nas obrazem stworzeń, których skomplikowanie i kruchość niosą tajemnice.

A zatem, Droga różni się od popularnych eschatologii tym, że używa teraźniejszości jako narzędzia dla dostrzeżenia nieistniejącej przyszłości. W zamian eksploatuje koniec czasów w imieniu nas-dzisiejszych i przypomina w tym katolicyzm z jego postrzeganiem kreacji i płynącego czasu. Podobnie jak biblijni prorocy, wskazuje na ostatnie słowa Jezusa: Patrzcie, jestem zawsze z Wami (Mateusz 28:20) i apeluje o bystrość, aby ujrzeć cierpienie i wykorzystać je nie jako pusty wskaźnik, ale jako naczynie boskiej obecności w teraźniejszości.

Autor: Tom Ryan (prezes Department of Religious Studies na Uniwersytecie St. Thomas w Miami)

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

Cytowane fragmenty Drogi w przekładzie własnym.

Top dekady Nowej Fantastyki

2010-12-22T19:35:00.005+01:00

W najnowszym numerze Nowej Fantastyki przeczytać można Top Dekady, w którym Droga Cormaca McCarthy'ego znalazła się na pierwszym miejscu listy najważniejszych książek zagranicznych.

Bardzo cieszy nas kolejne wyróżnienie dla McCarthy'ego w Polsce, aczkolwiek jednocześnie dziwimy się motywacją jury NF, tym bardziej, że sam autor podkreślał, że z fantastyką ta książka nie ma nic wspólnego (stanowczo zakazał w USA rozdawania darmowych egzemplarzy dla czasopism i portali poświęconych temu gatunkowi). A jeszcze dziwniejsze w tym wszystkim jest towarzystwo, w jakim Droga się znalazła. W każdym razie ocenę tego wyróżnienia pozostawiamy do prywatnego rozważenia i mamy nadzieję, że w niedługim czasie pojawią się kolejne, ponieważ McCarthy w pełni na nie zasługuje.

W ciemność - garść informacji

2010-12-21T16:00:00.004+01:00

Kilka godzin temu informowaliśmy o tym, że W ciemność (Outer dark) ujrzy światło dzienne już w styczniu, tymczasem dotarły do nas kolejne wiadomości:

1. Ustalono datę premiery i na chwilę obecną jest to 26 stycznia 2011.

2. Powieść dostępna będzie w oprawie twardej (za 39,90) i broszurowej ze skrzydełkami (za 29,90).

3. Liczy sobie 270 stron.

Zapraszamy do systematycznych odwiedzin bloga - gwarantujemy, że wraz z premierą pojawi się kilka atrakcji, które zadowolą wielbicieli pisarza.

W ciemność

2010-12-21T12:21:00.003+01:00

Nowy rok fantastycznie zapowiada się dla wielbicieli prozy Cormaca McCarthy'ego. Już w styczniu ma się pojawić powieść W ciemność (Outer dark) w tłumaczeniu Macieja Świerkockiego. O dokładnej dacie premiery jeszcze poinformujemy, tymczasem prezentujemy okładkę oraz oficjalny opis:

W ciemność grzechu i przeznaczenia…

Południe Stanów Zjednoczonych, początek XX wieku. Straszna, okrutna baśń o dziecku porzuconym w lesie. O grzechu, kazirodztwie, tragicznej nieuchronności losu.

Druga chronologicznie powieść w dorobku Cormaca McCarthy’ego (1968). Jej filmowa adaptacja weszła na ekrany kin w USA w 2009 (reż. Stephen Imwalle).

Ta powieść nawiązuje do tradycji literatury egzystencjalistycznej w szerokim sensie tego pojęcia – od Księgi Koheleta przez Króla Leara, aż do Obcego Alberta Camusa. Mamy tu świat pozbawiony Boga, celu i przyczynowości; świat, w którym ludzie są pół-analfabetami i istotami na półzwierzęcymi. Tę ponurą rzeczywistość autor konstruuje, nanizując na siebie motywy ciemności, ślepoty, bezimienności, choroby oraz przemocy. Przewijają się one przez całą narrację. To piekło, Hades, ziemia jałowa Eliota. Pełno tu aluzji do greckiej mitologii i chrześcijańskich wierzeń. Mimo wyrazistej warstwy realistycznej, jest to świat przynależny bezgranicznej krainie wyobraźni.

Dan Geddes, „The Satirist”

Książka dekady

2010-12-15T20:32:00.003+01:00

Serwis Esensja zorganizował plebiscyt, w którym można wytypować książkę dekady. Na liście znalazły się aż trzy powieści autorstwa Cormaca McCarthy'ego: Krwawy południk, Droga i To nie jest kraj dla starych ludzi. Zachęcamy do głosowania!

Krwawy południk nadal lśni

2010-12-05T13:14:00.003+01:00

Potrzeba prawdziwego geniuszu, aby wyeksponować piękno w tragedii. W Piekle Dante stworzył zakurzoną, oddychającą Otchłań, która lśniła wdziękiem kontrastując z cierpieniem, współistniejąc z nim. W Krwawym południku Cormac McCarthy przenosi tę samą nieprzyjemną estetykę w realia pograniczy USA i Meksyku XIX wieku. Akcja toczy się wokół grupki amerykańskich łowców skalpów i ich ambicji zabicia jak największej ilości Indian. Pomimo pewnej groteski, McCarthy rozwija urzekającą opowieść z kulturowym związkiem, która wydaję się lśnić jeszcze bardziej w dwudziestopięciolecie swej publikacji. Jakikolwiek czytelnik mógłby po prostu poczuć się zmęczony szukając lepszej amerykańskiej powieści XX wieku. Mówiąc wprost – Krwawy południk przewyższa wszystko, zarówno swoją liryczną wirtuozją, tematycznym bogactwem, jak i wysublimowanymi dialogami.

Czytelnik śledzi losy Dzieciaka, bezimiennego nastoletniego protagonisty, od momentu, kiedy ten dołącza do niesławnego Gangu Glantona. Od tej chwili wędrują razem przez górzyste krainy Teksasu, Meksyku i amerykańskiego południowego wschodu. McCarthy szybko wprowadza przemoc w realia powieści – młodociany bohater przeżywa strzał w pierś w przeciągu pierwszych dziesięciu stron i morduje kilku ludzi w przeciągu kolejnych trzydziestu. Brzmi to przerażająco, jednakże okrucieństwo dostarcza autorowi podstawę dla zdumiewającego talentu opisowego. Tuż przed pierwszą bitwą na pełną skalę, McCarthy przybliża koszmarny wygląd Apaczów w pięknym wielokrotnie złożonym zdaniu:

Legion potworów, niezliczone setki, półnadzy lub odziani w łachmany wprost z gorączkowego snu, z narzuconymi zwierzęcymi skórami i jedwabnymi gałgankami… twarze wszystkich jeźdźców barwne i groteskowo pobazgrane, niczym kompania górskich klaunów; zabójczo komiczni, wszyscy zawodzący w barbarzyńskim języku, zjeżdżając w dół na koniach jak piekielna horda, okropniejsi niż siarczyste krainy chrześcijańskiej Apokalipsy.

Masowa rzeź, która później następuje, wydaje się jeszcze prawdziwsza dzięki skrupulatnym deskrypcjom Indian. W kolejnych rozdziałach czytelnik napotyka wiele podobnych, dynamicznych scen. Nawet w najbardziej groteskowych fragmentach, McCarthy znajduje sposób na odrzucenie czytelnika z odrazą, podczas gdy równocześnie wciąga go głębiej elokwencją przekazywania tematu. Jednakże Krwawy południk nie byłby powieścią takiej rangi, gdyby polegał wyłącznie na niesamowitym opisowym talencie McCarthy’ego.

Gang Glantona, miłośnicy skalpów, zawiera jedną z najbardziej koszmarnych postaci w historii literatury – Sędziego Holdena. Jest to bezwłosy, wysoki na siedem stóp albinos, który wydaje się być konglomeratem elementów z kilku różnych światów. Podczas rozwoju fabuły, Sędzia rozkoszuje przemocą, która go otacza – zabijając Meksykanów i Indian, gwałcąc i mordując dzieci, które zwykle uwodzi swoją uprzejmością. W trakcie tych okropnych wydarzeń, Sędzia nigdy nie zostaje całkowicie osądzony przez pryzmat swoich brutalnych skłonności. Jego filozofia i mistrzostwo we właściwie każdej ludzkiej profesji, czynią go postacią o ogromnych intelektualnych umiejętnościach: mówi wieloma językami, jest skrzypkiem wirtuozem, rozmawia na najróżniejsze tematy, począwszy od geologii, aż po wróżbiarstwo, przy czym wydaje się być odporny na niedobory snu i głodówkę.

Skandaliczne czyny Sędziego dowodzą wrodzonego zła, jednakże trudno byłoby określić go tym mianem, gdyby nie jego niepokojąca filozofia. Przemowy Sędziego zawierają wiele najciekawszych i wstrząsających fragmentów powieści:

Taką jawi się natura wojny, której stawką jest zarówno autorytet, jak i usprawiedliwienie… W taki sposób wygląda testowanie woli człowieka i testowanie woli bliźniego w obrębie nakazu, który powoduje związanie ich i koniec końców zmusza do wyboru. Wojna to bowiem ostateczna gra, ponieważ jest koniec końców podsumowaniem siły istnienia jednostki. Wojna jest bogiem.

W swoim wstępie do nowego wydania Harold Bloom twierdzi, że żadnego z fikcyjnych nikczemników wyjętych z dzieł Szekspira, nie da się porównać do Sędziego. Powołując do życia postać, która może popełnić takie okrucieństwa i usprawiedliwić je z intelektualną mocą, McCarthy wskazuje na rzeczy najciemniejsze, które ludzka natura ma do zaoferowania.

Pomimo umiejscowieniu akcji Krwawego południka w jednym z najbardziej ponurych okresów amerykańskiej historii, powieść wyłamuje się z uchwytu okoliczności i przedstawia najbardziej fundamentalne i nieprzyjemne prawdy o ludzkości. Stąd zasadne mniemanie, że jest to jeden z najznakomitszych wkładów w światową literaturę.

Autor oryginału: Matthew Welch

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

Cytowane fragmenty w przekładzie własnym.

50 książek minionej dekady, które warto znać

2010-11-26T14:19:00.002+01:00

Redaktorzy Esensji stworzyli zestawienie 50 książek minionej dekady, które warto znać. Znalazły się na nim aż trzy powieści Cormaca McCarthy'ego: Droga, Krwawy południk i To nie jest kraj dla starych ludzi. Wszystkich, którzy nie znają jeszcze tej genialnej "trójcy", zachęcamy do nadrobienia zaległości!

Oczywiście pozostałe tytuły ujęte w "pięćdziesiątce" również są warte uwagi, dlatego zapraszamy do wnikliwego przeanalizowania listy :-)

Nagroda za przekład

2010-11-19T22:01:00.002+01:00

Z przyjemnością informujemy, że Robert Sudół otrzymał nagrodę za przekład Krwawego południka. Poniżej więcej informacji:

Miasto Stołeczne Warszawa, Fundacja Kultury Polskiej, Biblioteka Publiczna im. st. Warszawy, Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, Staromiejski Dom Kultury, Okręg Warszawski Stowarzyszenia Księgarzy Polskich, zapraszają na uroczysty wieczór z okazji przyznania nagród Warszawskiej Premiery Literackiej za książki sierpnia 2010 roku:

JOLANCIE KOZAK za przekład książki Philipa Rotha Duch wychodzi i ROBERTOWI SUDÓŁOWI za przekład książki Cormaca McCarthy`ego Krwawy południk.

Nagrody Autorom przekładu oraz dyplomy honorowe Wydawnictwu Czytelnik i Wydawnictwu Literackiemu wręczy przewodniczący jury Adam Pomorski. Laudację wygłosi Jacek Wakar, a fragmenty książek odczyta Krzysztof Gosztyła.

Zapraszamy: piątek 3 grudnia 2010 roku o godz. 17.00. Klub Księgarza w Warszawie, Rynek Starego Miasta 22/24.

Wywiad dla The New York Times'a

2010-11-15T20:54:00.004+01:00

Czy widziałeś kiedyś grzechotnika na pustyni Mojave? – zagaja Cormac McCarthy. Pytanie pada podczas lunchu w Mesilla, ponieważ skryty pisarz stara się sprowadzić rozmowę daleko od prywatnych tematów i chyba sądzi, że historyjka o jego ostatniej podróży jest dobrym kamuflażem. Pisarz, który ukazuje brutalne zachowanie ludzi w straszliwych detalach, rzadko aplikując środki znieczulające w postaci psychologii, woli zachować oficjalny dystans niż zwierzać się. Cormac jest tego rodzaju złotoustym gawędziarzem, który upodobał sobie charakterystyczne ścieżki; pochyla się nad swoim talerzem i prawie jęczy o szczegółach podjętego tematu swoim miękkim akcentem z Tennessee.

Grzechotniki pustyni Mojave mają neurotoksyczną truciznę, prawie taką samą jak kobry, wyjaśnia, jakby udzielał lekcji historii dwukolorowej ewolucji gatunków zwierząt, objaśniając jednocześnie obszary występowania węży na zachodzie. Napotkał grzechotnika podczas samotnej podróży Fordem Pickupem pustą drogą w pobliżu Big Bend National Park. McCarthy nie pisze o miejscach, w których nie był, a odbył już grubo ponad tuzin takich zwiadowczych wypraw do Teksasu, Nowego Meksyku, Arizony, poprzez Rio Grande do Chihuahua, Sonory i Coahuila. Obszerna pustka południowego zachodu służy za metaforę nihilistycznej przemocy w jego przedostatniej powieści Krwawy Południk wydanej w 1985 roku. Ten niezasiedlony, nieprzemierzony teren pojawia się także w Rączych Koniach, najnowszej powieści McCarthy’ego.

To bardzo interesujące, zobaczyć prosto w dziczy zwierzę, które może natychmiast posłać cię do grobu, mówi z uśmiechem. Choć jedyne, które widziałem, a odpowiada temu opisowi, to niedźwiedź Grizzly na Alasce. Jest to bardzo dziwne uczucie, ponieważ nie ma ogrodzenia i zdajesz sobie sprawę, że kiedy znudzi się gonieniem świstaków, może ruszyć w innym kierunku, na przykład twoim.

Zachowując pełen szacunku dystans do grzechotnika, szturchając go patykiem, zepchnął go w trawę i odjechał. Dwóch strażników parku, których spotkał później tego samego dnia, wydawało się niechętnych do pogawędki o zabójczych żmijach, które żyją spokojnie między turystami. Ale jeden z nich w końcu powiedział: Nie wiemy jak bardzo niebezpieczne są. Nigdy nikogo nie ugryzły. Po prostu przypuszczamy, że nie przeżyłby pan.

Gdy skończył opowiadać, z jednym z tych jego typowych chichotów, anegdotka nabrała bardziej żartobliwego tonu, niż jadowite dzieła McCarthy’ego, ale zawiera te same elementy. Pełne napięcia spotkanie w opuszczonym krajobrazie, czarny humor w obliczu stanięcia twarzą w twarz z faktami i niezła szansa na bolesny zgon. Każda z jego poprzednich powieści była naznaczona intensywnymi obserwacjami natury, rodzajem ponurego realizmu. Jego bohaterowie są często odludkami – są pozbawieni środków do życia, opryszkami lub i to i to. Bezdomni albo pomieszkujący w opuszczonych ruderach bez prądu, radzą sobie w głuszy wschodniego Tennessee lub konno na suchym, pustym stepie lub pustyni. Śmierć zjawia się często, sięgając po bohatera z otwartego nieba, nagle zostawiając go z poderżniętym gardłem lub kulą w twarzy. Otchłań może otworzyć się w każdej chwili, kiedy pomylisz kroki.

McCarthy ceni sobie dzicz (zwierzęta, krajobraz, ludzi) i pomimo, że jest pięćdziesięcioośmioletnim dobrze urodzonym, dobrze wychowanym, oczytanym mężczyzną, spędził większość dorosłego życia przy kempingowym ognisku. Ciężko mi przywołać na myśl innego z głównych amerykańskich pisarzy, który mniej uczestniczyłby w książkowym półświatku. Nigdy nie uczył jak pisać, nigdy nie czytał publicznie swoich powieści, nie napisał notatki na tył swojej książki, nie daje wywiadów. Żadna z jego powieści nie sprzedała się w więcej niż 5 000 kopii w twardej oprawie (sytuację zmieniły dopiero Rącze konie i późniejsze powieści – przyp. tłum). Przez większość swojej kariery nawet nie miał agenta.

Ale pomiędzy małym braterstwem pisarzy i profesorów, McCarthy jest nie gorszy od innych, gdyż wychodzi daleko poza proporcje rozpoznawalności lub sprzedaży. Postać kultowa, przez co zwłaszcza na południu i w Anglii, był porównywany z Joyce’m i Faulknerem. Saul Bellow, który siedział w komitecie nagrody MacArthur Fellowship w 1981 roku (tzw. nagroda geniuszy), wychwalał jego całkowicie obezwładniające używanie języka, powołujące do życia i uśmiercające zdania. Historyk i pisarz Shelby Foote powiedział: McCarthy jest pisarzem młodszym niż ja i zachwycam się nim. Przekazałem ludziom MacArthura, że doceni ich tak samo, jak oni docenili jego.

Jako pisarz-mężczyzna, którego apokaliptyczne wizje rzadko kiedy koncentrują się wokół kobiet, McCarthy nie pisze o seksie, miłości czy domowych niesnaskach. Rącze konie, przygodowa opowieść o chłopcu z Teksasu, który jedzie do Meksyku ze swoim przyjacielem, jest niezwykle łagodna jak na Cormaca – coś jak Huck Finn i Tomek Sawyer na koniu. Poważna natura młodych bohaterów i wartka akcja przypominająca wczesnego Hemingwaya, przyniosła McCarthy’emu szersze grono fanów, tym samym zabezpieczając jego męski mistycyzm.

Ale jeśli czegokolwiek mu brakuje w kwestii różnorodności tematów, McCarthy nadrabia przywracając terror i ogrom psychicznego świata z biblijną równowagą, która może wstrząsnąć czytelnikiem. Weźmy którąkolwiek stronę z jego książek – minimalna interpunkcja, bez cudzysłowów, mało przecinków, średników, dwukropków – stylizacja na rozrzucone na stronie wyrazy wzmacnia siłę i precyzyjność słów. Niewyobrażalne okrucieństwo i najprostsze rzeczy istnieją obok siebie. Przykładem niech będzie cytat z Krwawego Południka:

Tego wieczoru, kiedy nadjechali nad zachodnie obrzeża, zgubili jednego ze swoich mułów. Podreptał w dół ściany wąwozu z całą zawartością ich juków, rozmywając się bezdźwięcznie w gorącym, suchym powietrzu i przeniknął przez promienie słońca, cienie, osiągając samotną pustkę, aż zniknął zatonąwszy w zimnej, błękitnej przestrzeni, która na zawsze oczyściła jego umysł z świadomości żywego stworzenia, którym był.

Będąc prawowitym następcą tradycji południowo-gotyckiej, McCarthy jest radykalnym konserwatystą, który ciągle wierzy, że powieść potrafi objąć wszystkie dyscypliny i zainteresowania ludzkości. Zaś swoimi obecnymi wypadami w historię Stanów Zjednoczonych i Meksyku, wyciął sobie samotną drogę do samego serca pełnego przemocy Starego Zachodu. Nie ma nikogo takiego jak on we współczesnej literaturze amerykańskiej: zwarta, nieśmiała jednostka, wysoka na sześć stóp, w kowbojskich butach, poruszająca się z lekkim podskokiem, jak ktoś, kto mógłby być także dobrym tancerzem. Schludny i przystojny, ma celtycko niebiesko-zielone oczy, osadzone głęboko pod wysokim czołem. Wygląda na silnego, emanuje zdrowiem i poezją, mówi Bellow, który opisuje go również jako wciśniętego w siebie.

Jak na takiego zawziętego samotnika, McCarthy jest ujmującą postacią, światowym mówcą, zabawnym, łatwo wybuchającym śmiechem. Inaczej niż jego niepiśmienne postacie, które są oschłe i brutalne, mówi z rozbawiającą, ironiczną manierą. Jego składnia ma relaksującą elegancję, jakby posiadł swobodną kontrolę nad kierunkiem i słusznością myśli. Kiedy nareszcie zgodził się udzielić wywiadu – po długich negocjacjach w Nowym Jorku z jego agentką Amandą Urban z International Creative Management, która obiecała, że nie będzie musiał zgodzić się na to ponownie przez wiele kolejnych lat – wydawał się szczęśliwy z towarzystwa przez te kilka dni.

Od 1976 roku żył głównie w El Paso, które ciągnie się wzdłuż Rio Grande, w poprzek granicy z Juarez w Meksyku. Towarzyski odludek, McCarthy ma wielu przyjaciół, którzy wiedzą, że lubi mieć święty spokój. Kilka lat temu pewna gazeta w El Paso (Herald-Post) wydała obiad na jego cześć. Ostrzegł ich, że nie przyjdzie i faktycznie się nie pojawił. Płyta upamiętniająca wydarzenie wisi teraz w biurze jego prawnika.

Przez wiele lat nie miał ścian, na których mógłby cokolwiek powiesić. Kiedy usłyszał wiadomość o przyznaniu mu nagrody MacArthura, mieszkał w motelu w Knoxville w Tennessee. Takie warunki były jego domem tak rutynowo, że nauczył się podróżować z wysokowatową żarówką w walizce, aby zapewnić sobie lepsze światło do pisania i czytania. W 1982 kupił malutki, wybielony domek z kamienia za centrum handlowym w El Paso. Ale nie zaprosiłby mnie do środka. Renowacje, które zaczęły się kilka lat temu, zostały zatrzymane z powodu braku funduszy. Jest prawie gotowy do zamieszkania, mówi. Sam się strzyże, sam sobie gotuje i sam sobie pierze w pralni.

McCarthy szacuje, że posiada około 7,000 książek, prawie wszystkie w szafkach. Ma więcej intelektualnych zainteresowań, niż ktokolwiek kogo spotkałem w całym swoim życiu, mówi reżyser Richard Pearce, który pozostał jednym z jego nielicznych przyjaciół z branży. Pearce poprosił go o napisanie scenariusza do The Gardener's Son, sztuki telewizyjnej, opowiadającej o morderstwie w młynie w Południowej Karolinie w 1870 roku, popełnionym przez chłopca z problemami i drewnianą nogą. Jak zawsze u Cormaca, amputacja nogi chłopca i jego powolna egzekucja przez powieszenie są momentami, które osiadają w umyśle czytelnika na długo.

McCarthy nigdy nie wykazywał zainteresowania stałą pracą, znamienna cecha, która prawdopodobnie irytowała obie jego byłe żony. Żyliśmy w ubóstwie, mówi ta druga – Annie DeLisle, teraz restauratorka na Florydzie. Przez prawie osiem lat mieszkali w mleczarni na obrzeżach Knoxville. Kąpaliśmy się w jeziorze, wspomina z nostalgią. Ktoś mógł zaoferować dwa tysiące dolarów, aby przyszedł na wykład o swoich książkach, a Cormac odpowiedziałby, że wszystko, co ma do powiedzenia, jest na kartach powieści. Więc jedliśmy fasolę przez kolejny tydzień.

McCarthy woli mówić o grzechotnikach, komputerach molekularnych, muzyce country – o czymkolwiek, byle nie o sobie, czy swoich książkach. Ze wszystkich rzeczy, którymi się interesuje, byłoby ciężko znaleźć cokolwiek czym nie jestem, mruczy. Pisanie jest drogą, drogą na sam dół listy.

Jego wrogie nastawienie do literackiego świata wydaje się zarówno autentyczne (Nauczanie pisania jest stratą czasu) i taktyką na odwrócenie uwagi. Na spotkaniach u MacArthura woli spędzać czas z naukowcami, takimi jak fizyk Murray Gell-Mann i biolog, specjalista od wielorybów, Roger Payne, niż z innymi pisarzami. Jednym z niewielu autorów, których w ogóle poznał, był Edward Abbey, nowelista i ekologiczny entuzjasta. Niedługo przed jego śmiercią w 1989 omawiali plan reintrodukcji wilków na terenach południowej Arizony.

Milczenie McCarthy’ego spłodziło masę legend o jego korzeniach i miejscu zamieszkania. Magazyn Esquire wydrukował niedawno listę plotek, łącznie z tą o jego rzekomym życiu pod wieżą wiertniczą. Suma niezwykłych informacji o wczesnych latach McCarthy’ego była publikowana w notce o autorze w Strażniku Sadu. Notka mówiła, że Cormac urodził się na Rhode Island w 1933, dorastał poza Knoxville, uczył się w prowincjonalnych szkołach, uczęszczał na uniwersytet w Tennessee, który porzucił, aby dołączyć do Sił Powietrznych w 1953 na cztery lata, po czym wrócił na uniwersytet i porzucił go znowu, a powieści zaczął pisać w 1959 roku. Dodajcie daty publikacji jego książek i nagrody, małżeństwa oraz rozwody, narodziny syna w 1962 i przeprowadzką na południowy wchód w 1974 i właściwie jego faktyczna biografia staje się kompletna.

McCarthy to najstarszy syn wybitnego prawnika, związanego z Tennessee Valley Authority, nazywa się Charles Jr., ma pięcioro rodzeństwa. Cormac, gaelicki ekwiwalent imienia Charles, było starym rodzinnym przezwiskiem, nadanym jego ojcu przez irlandzkie ciotki.

Wygląda na to, że został dobrze wychowany, co wyraźnie odcina się od nikczemnych żywotów jego postaci. Wielki biały dom z młodości miał areał i las w pobliżu, a także był wypchany pokojówkami. Byliśmy postrzegani jako bogacze, ponieważ wszyscy ci ludzie wokół nas mieszkali w jedno- lub dwupokojowych chatkach, mówi. To, co działo się w tych budach i w slumsach Knoxville, wydaje się wypełnić jego wyobraźnię bardziej niż cokolwiek, co działo się w rodzinie Cormaca. Powieść Suttree, która opowiada o paraliżującym konflikcie na linii ojciec-syn, wydaje się przez to silnie autobiograficzna.

Nie to mieli na myśli, wspomina McCarthy dziecięce sprzeczki ze swoimi rodzicami. Wcześnie poczułem, że nie będę szanowanym obywatelem. Nienawidziłem szkoły od dnia, w którym postawiłem w niej stopę. Przyciśnięty do wyjaśnienia swojego poczucia alienacji, ma dziwny moment gorącej refleksji: Pamiętam, jak w szkole nauczyciel zapytał, czy ktoś ma jakieś hobby. Byłem jedynym z hobby i interesowałem się wszystkim, co wtedy istniało. Nie było hobby, które by mnie nie fascynowało, wymień cokolwiek, nieważne jak egzotyczne, na pewno to odkryłem i zatraciłem się w tym. Mogłem oddać każdemu jakieś zainteresowanie i zabrać jeszcze czterdzieści albo pięćdziesiąt do domu. Pisanie i czytanie wydaje się być jedynymi zainteresowaniami, których nastoletni McCarthy nigdy nie brał pod uwagę. Dopiero kiedy skończył dwadzieścia trzy lata, odkrył literaturę. Aby zabić nudę Sił Powietrznych, które wysłały go na Alaskę, zaczął czytać w barakach. Pochłaniałem bardzo szybko duże ilości książek, zwierza się dosyć ogólnikowo.

Styl McCarthy’ego zawdzięcza wiele Faulknerowi – ze swoim tajemnym słownictwem, interpunkcją, złowrogą retoryką, użyciem dialektu oraz graficznym zobrazowaniem sensu świata za pomocą tekstu – stanowi ewidentny dług, którego nie możemy zakwestionować. Okropnym faktem jest to, że książki stworzone są z książek, mówi. Życie powieści zależy od tych, które zostały już napisane. Wymienia tych, których uważa za dobrych pisarzy: Melville, Dostojewski, Faulkner. Proust i Henry James nie przemawiają do niego. Nie rozumiem ich, wyznaje. To nie jest literatura. Wielu pisarzy, którzy uważani są za dobrych, moim zdaniem są dziwni.

Jednakże Strażnik sadu, jakkolwiek faulknerowski w swoich schematach, postaciach, języku i strukturze, nie jest pastiszem. Historia chłopca oraz dwóch starszych mężczyzn, którzy przewijają się przez jego młodość, zawiera w sobie sporo ohydy i przygnębiającej atmosfery. Symboliczna narracja osadzona w górzystym Tennessee, przypomina bez cienia sentymentalizmu o zanikającym trybie życia, które kiedyś toczyło się głęboko w lasach. Zamiłowanie do myśliwskich psów, do polowania na szopy, okrasza przeznaczenia postaci, które wędrują nieświadome pokrewieństwa. Chłopiec nigdy nie dowiaduje się, że rozkładające się ciało, które widzi w jamie między liśćmi, może być jego ojcem.

McCarthy zaczął pisać książkę w college’u, a skończył ją w Chicago, gdzie pracował na półetatu w warsztacie. Nigdy nie miałem wątpliwości, co do swojego talentu, zwierza się. Wiedziałem, że potrafię pisać, musiałem tylko zrozumieć, z której strony to ugryźć. W 1961 poślubił Lee Holleman, którą poznał w college’u; owocem związku jest syn, Cullen (który w 1992 studiował architekturę w Princeton). Szybko się rozwiedli, jeszcze niepublikowany pisarz przeniósł się do Nowego Orleanu. Zapytany czy kiedykolwiek płacił alimenty, Cormac parska: Z czego? Wspomina wyrzucenie z pokoju za niepłacenie czynszu (40 dolarów).

Po trzech latach pisania spakował manuskrypt i wysłał do Random House. Erskine edytował McCarthy’ego przez następne dwadzieścia lat i to na zasadzie relacji ojciec-syn, pomimo, że jak sam mówił: Nigdy nie sprzedaliśmy jakiejkolwiek jego książki.

Można odnieść wrażenie, że przez lata McCarthy utrzymywał się z pieniędzy z nagród, które dostał za Strażnika Sadu – włączając w to dotacje od American Academy of Arts and Letters, The William Faulkner Foundation i The Rockefeller Foundation. Niektóre z nich pomogły mu podjąć podróż do Europy w 1967, kiedy to poznał DeLisle, angielską piosenkarkę pop, która została jego drugą żoną. Przez wiele miesięcy mieszkali na Ibizie, gdzie napisał Outer Dark (W ciemność), wydaną w 1968 roku historia dziewczyny poszukującej swojego dziecka – rezultatu kazirodczego czynu swojego brata.

Spojler z zakończenia:

Na końcu swoich niezależnych wędrówek poprzez wiejskie południe, brat staje się świadkiem w jednej z najbardziej odrzucających scen u Cormaca, śmierci dziecka z rąk trzech tajemniczych zabójców w pobliżu ogniska:

Holme dostrzegł błysk ostrza w świetle, który był jak błyszczące kocie ślepia i wrogi, mroczny uśmiech wybuchnął na dziecięcym gardle, po czym otworzył je. Dziecko nie wydało żadnego dźwięku. Wisiało z przeszklonymi oczami niczym mokre kamienie i ciemną krwią płynącą po nagim brzuchu.

Po spojlerze

Dziecię Boże, wydane w 1973 po powrocie do Tennessee, testowało nowe ekstrema. Główny bohater – Lester Ballard – morderca i nekrofil, żyje ze swoimi ofiarami w kompleksie podziemnych jaskiń. Postać ta jest wzorowana na autentycznym zbrodniarzu z Tennessee. McCarthy w jakiś sposób zdołał znaleźć współczucie i poczucie humoru w Ballardzie, nigdy nie prosząc czytelnika o to, aby wybaczył jego zbrodnie. Nie pojawia się w książce żadna socjologiczna ani psychologiczna teoria, która wytłumaczyłaby zachowanie postaci.

W długiej recenzji książki w The New Yorker, Robert Coles nazywa pisarza nowelistą z wyczuciem religijnym, porównując go z greckimi dramaturgami i średniowiecznymi moralistami; w proroczych obserwacjach dostrzega, że Cormac uparcie odmawia skierowania swego pisarstwa w kierunku intelektualnych wymogów naszej ery, nazywając go autorem, którego przeznaczeniem jest być relatywnie nieznanym i często źle interpretowanym.

Większość moich przyjaciół z tamtych dni nie żyje, mówi McCarthy. Siedzimy w barze w Juarez omawiając Suttree, jego najdłuższą, najzabawniejszą książkę, hołd dla świrów, których poznał w brudnych barach w Knoxville. Cormac już nie pije – rzucił szesnaście lat temu w El Paso wraz z jedną ze swoich młodszych dziewczyn. Suttree wygląda na pożegnanie z tamtym okresem. Przyjaciele, których mam, są po prostu tymi, którzy rzucili picie, mówi. Jeśli istnieje jakieś zawodowe zagrożenie dla pisania, to właśnie alkoholizm.

McCarthy tworzył tę powieść dwadzieścia lat. Opublikowano ją w 1979 roku, a głównym bohaterem Suttree jest wrażliwy i dojrzały protagonista, który żyje na łodzi, wędkuje w skażonej rzece i buntuje się przeciw swojemu surowemu, odnoszącemu sukcesy ojcu. Oczywiście w swoim zarozumialstwie bardzo przypomina odludka jakim jest McCarthy. Wielu z zabijaków i pijaków w książce, to hołd do jego niegdysiejszych znajomych. Zawsze byłem zafascynowany ludźmi, którzy prowadzą niebezpieczny tryb życia, mówi. Krążą plotki, że mieszkańcy miasteczka rywalizowali ze sobą o to, aby znaleźć się w powieści.

McCarthy zaczął Krwawy Południk po tym, jak przeniósł się na południowy zachód. Zawsze wierzył, że napisze wielki amerykański western, twierdzi DeLisle, która dwukrotnie przepisała dla niego Suttree na maszynie, całe 800 stron. Mimo wszystko, pozostali przyjaciółmi. Suttree dąży do bycia Ulyssesem, a Krwawy Południk odbija wyraźne echo Moby Dicka, ulubionej książki Cormaca. Szalony łysy gigant, Sędzia Holden, tworzy kwieciste przemowy, jakby w przeciwieństwie do Kapitana Ahaba. Książka bazuje na prawdziwych historycznych wydarzeniach, które rozegrały się w latach 1849-50 (McCarthy nauczył się na potrzeby opowieści hiszpańskiego). Fabuła rozwija się wraz z życiem mitycznej postaci zwanej Dzieciakiem, kiedy podróżuje wraz z Johnem Glantonem. Kolizja pomiędzy rozdmuchaną prozą dziewiętnastowiecznej powieści i nieprzyjemnymi realiami nadaje Krwawemu Południkowi jego dziwny, piekielny charakter. Być może jest to najkrwawsza książka od czasu Iliady.

Zawsze interesował mnie południowy zachód, mówi McCarthy. Nie ma takiego miejsca na świecie, gdzie nie wiedziano by o kowbojach, Indianach i micie Zachodu. Gdy wejdziemy głębiej okazuję się, że książka eksploruje naturę zła i czar przemocy. Strona po stronie, prezentuje regularną i często bezsensowną rzeź, która rozgrywa się pomiędzy białymi, Meksykanami i Indianami. Nie ma żadnych bohaterów w tej wizji Dzikiego Zachodu.

Nie istnieje coś takiego, jak życie bez rozlewu krwi, filozofuje McCarthy. Myślę, że pomysł mówiący o polepszeniu gatunku, tak aby wszyscy mogli żyć razem w harmonii, jest bardzo niebezpieczny. Ci, którzy są nękani takim ideami, są pierwszymi do zaprzedania dusz, a z nimi swojej wolności. Takie pragnienie zniewoli cię i uczyni twoje życie bezsensownym.

Taki drapieżny pogląd na rzeczywistość wydaje się nie akceptować szczodrości filantropii. I znowu, McCarthy zachowuje się nietypowo. Podobnie jak Flannery O'Conner, popiera anachronizmy nowoczesnego życia przeciwko progresowi. Jego sztuka The Stonemason, opowiada historię murzynów z południa. Rozłam rodziny w sztuce odzwierciedla obecny zanik kamieniarstwa jako rzemiosła.

Układanie kamieni jest najstarszym biznesem, stwierdza popijając colę. Nawet prostytucja nie może zbliżyć się do antyku. Kamieniarstwo jest starsze niż cokolwiek, starsze niż ogień. A w ciągu pięćdziesięciu lat, przez hydrauliczny cement, zanika. Myślę, że to interesujące.

Porównywanie wydźwięku i jatki Krwawego Południa ze światem Rączych Koni jest trochę ryzykowane. Główny bohater, John Grady Cole, zostawia swój dom w zachodnim Teksasie w 1949 roku po śmierci dziadka (w trakcie rozwodu rodziców), jednocześnie przekonuje swojego przyjaciela, Lacey’a Rawlins’a, do tego, że powinni wyruszyć do Meksyku.

Dominują dialogi, nie opisy, a komiczna wymiana zdań pomiędzy młodzieńcami ma ponury wydźwięk, jakby ich słowa zostały zredukowane przez wiatr wiejący z pustyni:

Jechali.

Czujesz się czasem zaniepokojony?, zapytał Rawlins.

Czym?

Nie wiem.

Czymkolwiek. Po prostu zaniepokojony.

Czasami.

Jeśli znajdujesz się gdzieś, gdzie nie powinieneś być, to myślę że możesz czuć się zaniepokojony.

Powinienem być gdziekolwiek.

Więc powiedzmy, że byłbyś zaniepokojony i nie wiedział czemu. Czy znaczyłoby to, że znajdujesz się gdzieś, gdzie nie powinieneś być, nie wiedząc czemu?

Co do cholery jest nie tak z tobą?

Nie wiem. Nic. Myślę, że zaśpiewam.

I zaśpiewał.

Opowieść jest liniowa: chłopcy spotykają kowbojów, dołączają do nich nieszczęśni kompani, zostawiają konie w gospodarstwie i lądują w więzieniu – książka wywołuje przedłużające się wrażenie niewinności. Widać też klarowności nowego stylu McCarthy’ego. Pojawia się w niej nawet rozkwitający romans.

Nie doczytałeś jeszcze do końca, zaznacza McCarthy zapytany o niewielką ilość zgonów. Może to być nic więcej jak pułapka, złudzenie konieczne, aby przyciągnąć czytelnika przekonanego o tym, że wszystko będzie dobrze.

Książka stanowi pierwszą częścią trylogii. Część ostatnia zaistniała wcześniej o dziesięć lat jako scenariusz. McCarthy i Richard Pearce bili blisko nakręcenia filmu, Sean Penn wyraził zainteresowanie, ale producenci byli niespokojni co do fabuły, w której centrum stoi związek Johna Grady’ego Cole’a z nastoletnią meksykańską prostytutką.

Knopf ładuje swoje silniki wydawnicze do kampanii, która jak sądzą przyniesie McCarthy’emu zasłużone uznanie. Vintage wyda wznowienie Suttree i Krwawego Południka w nadchodzącym miesiącu, a w krótce pozostałe książki. Jednakże McCarthy nie planuje podróży połączonej ze spotkaniami autorskimi.

Czymś rewelacyjnym w Cormacu jest to, że mu się nie spieszy, zaznacza Pearce. Żyje absolutnie w harmonii ze swoim własnym rytmem i jest bardzo pewien swoich sił. Jeden z przyjaciół Cormaca określa go nawet jako kameleona, zdolnego do dostosowania się do jakiegokolwiek otoczenia i towarzystwa, ponieważ wydaje się być tak pewien tego, co zrobi, a czego nie.

Wszystko jest interesujące, mówi McCarthy. Myślę, że nie nudziłem się ani razu w ciągu pięćdziesięciu lat. Zapomniałem już jak to jest.

Zaszywa się w swoim kamiennym domku lub w motelach. To bardzo bałaganiarski zawód, podsumowuje pisanie powieści. Kończysz otoczony pudłami po butach, wypełnionymi kawałkami papieru. Lubi komputery. Ale nie na tyle, żeby pisać na nich. To wszystko, co chce powiedzieć o swoim procesie twórczym. Nie zdradza, kto przepisuje rękopisy.

Kiedy zaoszczędzi trochę pieniędzy, aby zostawić El Paso, McCarthy prawdopodobnie znów wyruszy w podróż, tym razem na kilka lat do Hiszpanii. Jego syn, z którym ostatnio odnowił silną więź, planuje ożenić się w tym roku. Trzy przeprowadzki są tak dobre, jak ogień, przyznaje, chwaląc bezdomność.

Psychiczny koszt niezależnego życia dla niego i innych, jest trudny do oceny. Świadomy tego, że utalentowani amerykańscy pisarze nie muszą znosić pominięcia i trudów, które przypadły jemu, McCarthy wybrał pozostanie upartym odnośnie warunków sukcesu. Kiedy przypomina sobie, co odeszło z pamięci – tradycje ludzi i język ery przed-modernistycznej – wydaje się być niezmiernie dumny z bycia pisarzem, który niemal przestał istnieć.

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

Cytowane fragmenty w tłumaczeniu własnym.

Rozmowa Cormaca McCarthy’ego z braćmi Coen

2010-11-07T21:56:00.005+01:00

Gdybyś zaaranżował najbardziej interesującą, nieprawdopodobną, wyimaginowaną rozmowę pomiędzy ludźmi z amerykańskiej branży rozrywkowej, mogłaby nie udać się tak dobrze, jak ta, która miała miejsce na Manhattanie w październiku 2007 roku. Uczestnikami byli reżyserzy Joel i Ethan Coen, znani ze swoich zgrabnych, stylowych i odrobinę śmiesznych filmów (takich jak Fargo czy Bracie, gdzie jesteś?) oraz pisarz Cormac McCarthy, którego nagrodzono National Book Award za Rączekonie i Pulitzerem za Drogę. Gdyby rozegrało się tam reality show, mogłoby nosić nazwę: Wyspa Ekscentrycznych Geniuszy.

McCarthy i bracia Coen właśnie skończyli pracę nad adaptacją filmową jednej z powieści Cormaca – To nie jest kraj dla starych ludzi. Jest to historia seryjnego zabójcy i nieudanej transakcji narkotykowej. Ze wspólnej pracy wyszedł przenikliwy, szokujący film będący pewną pochwałą wielkiego Amerykańskiego Zachodu; na dodatek zawiera najlepszy pościg filmowy psa za człowiekiem w rzece jaki kiedykolwiek powstał.

McCarthy jest znany z dwóch rzeczy: swojej wszystkożernej ciekawość i ekstremalnej pustelniczości. W wieku 74 lat ma na koncie zaledwie trzy udzielone wywiady, ale rozmawiał swobodnie z braćmi, którzy mają tendencję do kończenia zdań nawzajem. Obserwował to wszystko dziennikarz Timesa – Lev Grossman. Rozmowa odbyła się w wymyślnym hotelu ze wspaniałym widokiem na Central Park wczesną jesienią. Nikt nie spojrzał na okno nawet raz.

CORMAC MCCARTHY Chcielibyście nakręcić coś, co jest zbyt skandaliczne i podejrzewacie, że raczej nigdy się do tego nie zabierzecie?

JOEL COEN Hm, nie przychodzi mi do głowy nic skandalizującego, ale był jeden film, który próbowaliśmy kiedyś nakręcić. Myśleliśmy o kolejnej adaptacji, tym razem powieści Jamesa Dickey’a To The White Sea, która opowiada o chorążym, pilocie Boeinga B-29 zestrzelonym nad Tokio.

C.M. To było ostatnie co napisał.

J.C. Zgadza się. Więc ten facet znajduje się w Tokio podczas bombardowania, ale książka nie jest tak naprawdę o tym. Chorąży idzie z Honshu do Hokkaido, ponieważ wychował się na Alasce i stara się dotrzeć do miejsca o chłodniejszym klimacie, gdzie, jak myśli, uda mu się przetrwać. Nie mówi po japońsku, więc w pierwszych 5-10 minutach filmu w ogóle nie ma dialogów.

C.M. Taa, to byłoby trudne.

J.C. To było interesujące! Staraliśmy się to nakręcić, ale nikt nie był zainteresowany sfinansowaniem drogiego filmu o bombardowaniu Tokio, gdzie nie ma dialogów.

ETHAN COEN I jest to historia o próbie przetrwania, a facet ginie na końcu.

C.M. Wszyscy umierają. Jak w Hamlecie.

E.C. Brad Pitt chciał wziąć w tym udział i wiem, że ma pewien żal o to, że nie wyszło. A teraz jest już za stary.

J.C. Ale wiesz, coś w tym jest – znaleźliśmy echa tego w To nie jest kraj dla starych ludzi. Wydało się nam całkiem intrygujące, ponieważ to również był pomysł, w którym praca fizyczna odgrywała dużą rolę, gdyż widziałeś tylko te rzeczy, które dana osoba robiła, aby przetrwać i ukończyć swoją podróż. A fakt, że musiałeś polegać tylko na tym, plus zmniejszona ilości dialogów, bardzo nas zainteresował.

C.M. David Mamet napisał kolekcję esejów pt. Writing in Cafés, czy coś w tym stylu. Twierdzi, że najciekawsze tworzenie scenariuszy jest w trakcie pisania sztuk radiowych, ponieważ tam nie ma nic – tylko to, co ktoś mówi.

Sztuki są trudne i podejrzewam, że sporo autorów nie wie jak będą koniec końców wyglądać. Bo niby skąd? Kilka lat temu zabrałem żonę, żeby zobaczyć Ralpha Fiennes’a grającego Hamleta. Widziałem filmowe adaptację Hamleta, widziałem amatorskie produkcję i czytałem sztukę. Gdy wyszliśmy z teatru, stanęliśmy na zewnątrz z opadniętą szczęką: O cho**ra! Skąd Will mógł wiedzieć, że zdarzy się coś takiego? [wybuch śmiechu] Więc moje pytanie brzmi: do jakiego miejsca macie pojęcie o tym, czy film nad którym pracujecie, się uda czy nie?

J.C. Mogę prawie ustawiać swój zegarek, opierając się na tym, jak będę się czuł w poszczególnych momentach procesu. Wrażenia są zawsze te same, niezależnie od tego czy film się podoba, czy nie. Kiedy oglądasz codziennie film, który kręcisz, jesteś bardzo podekscytowany i pełen entuzjazmu na myśl o tym, jak to będzie wyglądać. A potem widzisz go po raz pierwszy jako całość i następuje najtrudniejszy moment – wtedy masz ochotę iść do domu, otworzyć swoje żyły, wślizgnąć się do ciepłej wanny i po prostu odejść. Później, stopniowo, być może, wracasz mentalnie do tego punktu, w którym byłeś wcześniej.

C.M. Widzisz, nie wyobrażam sobie, jak możesz czuć coś takiego. Myślę, że widząc te same cholerne sceny po raz 45., po prostu nic by to dla mnie nie znaczyło. Oczywiście nie jest to całkowicie prawda, ale…

E.C. Ale rozwiązujesz w tym momencie problem, pracujesz nad nim. A chodzi o to, że ból zjawia się, kiedy film jest ukończony.

C.M. To może opowiedz mi o tym strasznym psie. Czy Josh [Brolin, który gra Mossa] był PRZERAŻONY tym zwierzęciem? Wciskaliście przycisk, a pies rzucał się wszystkim do szyi?

J.C. To był straszny pies, nie taki typowy jak do filmów.

C.M. Wyszkolono go głównie do zabijania ludzi.

E.C. Trener miał taką neonowo-pomarańczową zabawkę, którą pokazywał psu, a ten zaczynał się ślinić i stawał się nieprawdopodobnie podniecony. Zrobiłby wszystko, żeby tylko ją dostać. Psa powstrzymywano, a Josh przed każdym ujęciem pokazywał, że ma tę zabawkę, wsadzał ją w spodnie i wskakiwał do rzeki…

J.C. …nie mając żadnego pojęcia o tym, jak szybko pies może pływać. Więc zwierzę rzucało się za nim w pogoń…

E.C. …a Josh wychodził z rzeki, ociekał wodą, wyciągał zabawkę z czeluści swojego krocza i mówił do siebie: Co ja wyrabiam? Ah, jestem aktorem! [śmiech]

C.M. Powstało dużo dobrych amerykańskich filmów. Nie jestem wielkim fanem egzotycznych, zagranicznych produkcji. Uważam, że Pięć łatwych utworów jest naprawdę dobre.

J.C. Jest rewelacyjne..

C.M. Niebiańskie dni to obrzydliwie dobry film.

J.C. Oczywiście, to Terry Malick, ON jest niesamowity. Bardzo interesujący film.

C.M. Dziwne. Nie wiedziałem, co mu się przydarzyło. Spotkałem pewnego razu Richarda Gere’a w Nowym Orleanie i zapytałem: Co się stało z Terrym Malickiem?, a on odpowiedział: Wszyscy mnie o to pytają, nie mam pojęcia.

Później natknąłem się na Terry’ego. On po prostu zdecydował, że nie chce dalej żyć w ten sposób. Nie chciał dalej wieść TAKIEGO życia, nie to, że nie lubił filmów – po prostu nie lubił Hollywood.

J.C. Jeden z największych Amerykańskich reżyserów.

C.M. Ścieżka Strachu też jest świetna. Nie chcę was zawstydzać, ale to po prostu bardzo, bardzo dobry film.

J.C. Ehh, ale to tylko cholerna sieczka.

C.M. Wiem, rozumiem, że to sieczka. Po prostu sądzę, że jest dobra. [śmiech]

E.C. Chciałeś napisać kiedyś powieść, która byłaby zbyt bulwersująca? Choć nikt raczej nie uważa cię za osobę, która odrzuciłaby pomysł na książkę przez to, że jest zbyt drastyczny.

C.M. Nie wiem, jesteś poniekąd ograniczony pisząc książę. Tak sądzę. Na przykład, nie jestem fanem pewnych latynoamerykańskich pisarzy, realizmu magicznego, to strasznie ciężkie skłonić ludzi, aby uwierzyli w to co mówisz, bez czynienia tego niemożliwym. Nie bardzo mnie to przekonuje.

E.C. Więc nie miałeś takiej sytuacji.

C.M. Nie, nie bardzo. Film wiele ułatwia – nie możesz się z tym spierać – tak po prostu jest. Ale sam nie wiem. Istnieje dużo rzeczy, które chciałbym zrobić. Kiedy twoje życie staje się coraz krótsze, musisz…

J.C. Wyznaczać priorytety?

C.M. Tak, poniekąd. Mój przyjaciel, trochę starszy ode mnie, powiedział: Już nawet nie kupuję zielonych bananów. [śmieje się] Jeszcze nie dotarłem do tego punktu, ale nieźle rozumiem o co mu chodziło.

Tłumaczyła: Agnieszka Kozub

Wsłuchując się w szept Boga

2010-11-01T14:54:00.003+01:00

Słynie z chorobliwego dbania o swoją prywatność: nie udziela wywiadów i jak ognia unika dziennikarzy. Wiadomo o nim więcej niż o Thomasie Pynchonie, ale mimo tego nadal intryguje swoich czytelników, którzy chcieliby dowiedzieć się czegoś więcej o pisarzu, który z taką lekkością obnaża ludzką duszę. Jest jednym z najlepszych żyjących amerykańskich prozaików, zdobywcą m.in. National Book Award i Nagrody Pulitzera – nazywa się Cormac McCarthy i słyszy szept Boga.

Trudne dobrego początki

Zadziwiające, że dopiero po napisaniu książki uznanej za romans został na dobre zauważony i włączono go w poczet twórców wybitnych, godnych obserwowania. Rącze konie (opublikowana w USA w 1992 roku, a w Polsce w cztery lata później), będące pierwszą odsłoną tzw. Trylogii pogranicza, to opowieść o dwóch szesnastolatkach, którzy uciekają do Meksyku, gdzie podejmują prace przy oswajaniu koni. Jeden z bohaterów zakochuje się w córce pracodawcy, co sprowadza najróżniejsze komplikacje, wystawiając ich życie na próbę. Historia sama w sobie, jak wszystkie u McCarthy’ego, jest bardzo prosta, niemal szczątkowa (łącznie z wątkiem miłosnym), ale nie ona świadczy o wielkości powieści, jedynie przysłużyła się do podwyższenia sprzedaży, zagwarantowania autorowi spokoju stricte materialnego. Rzeczy ważne i poruszające są zapisane w Rączych koniach jakby na boku, przypominając coś na kształt notatek na marginesie bądź didaskaliów, gdy jednak zbierzemy je wszystkie razem (a także przyjrzymy się dokładniej stylistyce) okaże się, że autor z banalnej fabuły uczynił coś na kształt mitu o Dzikim Zachodzie, który odsłania jego prawdziwą, brutalną naturę. Właśnie ta ukryta wielowymiarowość, niedostępna wszystkim czytelnikom, zagwarantowała McCarthy’emu najważniejsze amerykańskie nagrody, pochlebne recenzje krytyków oraz status jednego z Czterech Wspaniałych zachodniej literatury. Wzbudziła także zainteresowanie jego wcześniejszymi powieściami, co przyniosło zdumiewające odkrycie w postaci Krwawego południka, uważanego obecnie za jedną z najważniejszych amerykańskich książek XX wieku.

Zmierzch popkulturowej ikonografii

Cormac McCarthy nie przebiera w słowach, nie boi się epatować brutalnością, nie lęka się pokazać czytelnikowi wszystkiego, czego ten mógłby się wystraszyć. W Dziecięciu bożym kreuje bohatera nieświadomego granicy między dobrem a złem, który tępo wsłuchuje się w instynkty pierwotne, co pozwala mu przetrwać mimo ograniczeń intelektualnych i materialnych – Lester Balard nie waha się przed kradzieżą, morderstwem, a nawet wielokrotnym gwałtem na zwłokach. Można by pomyśleć, że autor pragnie wyłącznie szokować, zniesmaczyć, jednak obraz to pozorny. Trzeba się bowiem zastanowić nad tym, czy to dziecko boże tak bardzo różni się od nas samych, niby ugrzecznionych przez cywilizacje. Według mnie nie, ponieważ (gdy przychodzi do zmierzenia się z własnymi żądzami i pragnieniami) wszyscy jesteśmy tak samo równi, tak samo słabi. Z tych powodów McCarthy „uśmierca” popkulturowy obraz człowieka i jego społeczności, obnaża nas, wyciąga na światło dzienne niczym jakiś zapomniany bóg, który (widząc wszystko) potrafi dokonać właściwej, rzetelnej oceny. Potwierdza to swoją najważniejszą powieścią, wspominanym już, Krwawym południkiem.

W przypadku tej książki (opublikowanej w USA w 1985 roku, a w Polsce ćwierć wieku później) „uśmiercany” jest nie tylko popkulturowy obraz homo sapiens, ale także zostaje zniszczona ikonografia Dzikiego Zachodu. Do momentu publikacji Krwawego południka (w zbiorowym umyśle milionów) zakorzenił się wizerunek początków USA jako powolnej kolonizacji, dokonanej przez ludzi o silnym kręgosłupie moralnym. Owszem, wspominało się o masakrach Indian, o bezprawiu, ale tonęło to w nadmiarze westernowej pulpy, ukazującej dzielnych kowbojów, którzy gotowi są poświęcić życie dla „biednych” pielgrzymów oraz pierwszych osadników; czarne owce, wg amerykańskiej mitologii, były szybko eliminowane. Niestety, rzeczywistość wyglądała zupełnie inaczej i McCarthy (na bazie autentycznych wydarzeń) stworzył opowieść deklasującą ten obraz. Użył do tego całej armii środków wyrazu, stylizując rzecz na parabolę, okraszoną elementami mitu, legendy, ludowego bajania. Dzięki temu uzyskał efekt porażający, bowiem nie tylko obnażył zakłamanie wcześniejszych rojeń o Dzikim Zachodzie, ale także wyniósł swoją historię na grunt transcendentalny, przez co każdy z nas może (ponownie) zobaczyć własne odbicie.

Ta droga nie jest do kraju dla starych ludzi

Brak optymizmu względem kondycji człowieczeństwa zaobserwować można także w ostatnich dwóch powieściach McCarthy’ego. To nie jest kraj dla starych ludzi konstrukcyjnie przypomina przypowieść o walce dobra ze złem, które wraz z rozwojem ludzkości coraz bardziej się uwidacznia. Poprzez niekontrolowany postęp technologiczny, społeczny, odgradzamy się od norm moralnych, głuchniemy na potrzeby bliźnich, co w ostatecznym rozrachunku doprowadza do upadku znanego porządku. Zło u McCarthy’ego może pojawić się w każdej chwili, w każdych okolicznościach. Nie ma przed nim ratunku, a odwrócenie odeń oczu to tylko środek tymczasowy, bowiem ono żyje wiecznie i tylko czeka, aby zdominować świat, co finalnie dzieje się w Drodze. Niemniej w tym wypadku autor nie zostawia czytelników z brakiem nadziei, ponieważ pokazuje, że nawet w świecie bazującym na instynktach, znajdzie się ktoś, kto będzie niósł dla innych ogień. Fakt ten staje się monumentalny pod koniec powieści, kiedy to smutna elegia zmienia się w coś na kształt mitu wyszeptanego przez boga, który (ukochawszy stworzone życie ponad wszystko) zapewnia ciągłość.

Prozaik i poeta

Oprócz warstwy czysto metafizycznej w książkach Cormaca McCarthy’ego ważna jest stylistyka. Na pierwszy rzut oka prezentuje się niemal banalnie i ubogo, jednak po zatrzymaniu się, przeanalizowaniu poszczególnych zdań, zauważyć można, że ta proza to bardziej liryka niż epika. Staje się widoczne przybosiowskie „minimum słów, maksimum treści”, które w fantastyczny sposób oddaje istotę nie tylko świata powieściowego. Poszczególne, nawet najkrótsze wersy, to poezja czystej wody, tak piękna i poruszająca, że niejednokrotnie przyprawia o drżenie ciała, zacisk serca, brak oddechu, a wszystko dzięki trafności spostrzeżeń, precyzji doboru słów. Uwidacznia się to przede wszystkim w zakończeniach Krwawego południka, To nie jest kraj dla starych ludzi i Drogi. Wówczas symbolizm dominuje, a poszczególne wersy to coś na kształt szeptu od Boga, który przekazał McCarthy’emu kilka uniwersalnych, istotnych prawd, a ten (dzięki jakiemuś niewyobrażalnemu zmysłowi) spisał je na papier, aby nie umknęły, aby dotarły do osób, które się otworzą, będą chciały posłuchać.

Wyniki konkursu

2010-10-16T15:50:00.004+02:00

Z przyjemnością informujemy, że zwycięzcą konkursu, w którym do wygrania był jeden egzemplarz powieści Cormaca McCarthy'ego Strażnik sadu, został Paweł Świstek z Bukowna. Gratulujemy. Nagrodę prześlemy pocztą.

Prawidłowe odpowiedzi na pytania zadane w konkursie:

1. Wydarzenia z jakiego hrabstwa w USA zainspirowały McCarthy'ego do napisania powieści Dziecię Boże?

Z hrabstwa Sevier w stanie Tennessee.

2. Gdzie McCarthy ukończył pisanie swojej drugiej powieści Outer Dark (W ciemność)?

Na Ibizie.

Dziękujemy wszystkim, którzy przesłali do nas zgłoszenia - zainteresowanie przeszło nasze najśmielsze wyobrażenia, dzięki czemu kolejne konkursy będą bardziej obfite w nagrody! Zachęcamy więc do systematycznych odwiedzin bądź do monitorowania naszego konta na Facebooku.

Strażnik sadu - recenzja

2010-10-14T18:46:00.004+02:00

Noc. Zapomnianą przez boga drogą jedzie samochód, wypełniony po brzegi przemycaną whisky. Most. Huk pękającej opony. Poślizg. Krótki lot pojazdu wprost w rozszalałe wody. Rzeka. Toń zapełnia się nielegalnym alkoholem. Błaganie. Kierowca prosi o pomoc świadka zdarzenia.

Okazuję się nim nastolatek, który sprawdzał rozstawione w pobliżu wnyki. Po początkowym wahaniu rzuca się przemytnikowi na ratunek, wyciąga z wody i pomaga dotrzeć do domu. Mężczyzna z chłopcem zaprzyjaźniają się i nie wynika to tylko z obowiązku, z wdzięczności za uratowaniem życia, ale przede wszystkim z potrzeby posiadania namiastki ojca, substytutu syna. Ich losy cementuje umiłowanie do wytworów natury, do odrzucania praw ustanowionych przez człowieka.

Między tą dwójką nieustannie przewijają się inni bohaterowie, z czego na plan główny wysuwa się tajemniczy starzec, sprawujący pieczę nad zwłokami w pobliskim sadzie. Z tego powodu tok narracji w debiutanckiej powieści Cormaca McCarthy’ego przypomina ten wykorzystywany przez Williama Faulknera, a przybliżony motyw to pozornie tylko rzecz dla fabuły najważniejsza. Dzieję się tak dlatego, że wspólnych scen, ukazujących przyjaźń między chłopcem a przemytnikiem, pojawia się jak na lekarstwo. Znaczną objętość książki zapełniają fragmenty poświęcone tytułowemu strażnikowi sadu (i martwego ciała), a także te przybliżające dzikie zakątki stanu Tennessee, które część mieszkańców z satysfakcją eksploruje, poddając się ich władzy, nieopisywalnemu pięknu. Wszystko to sprawia, że wątek główny rozmywa się w gąszczu dygresji, które tworzą jakby odrębną historię, dalece bardziej skomplikowaną niż relacja dorastającego mężczyzny z mężczyzną dojrzałym. Tylko od czytelnika zależy, którym tropem interpretacyjnym pójdzie i czy potraktuje te elementy zupełnie osobno, czy też spróbuje je w jakiś sposób połączyć.

Zadanie niełatwe, ale wykonalne – trzeba jednak spełnić przynajmniej dwa warunki, aby tego dokonać. Po pierwsze nie można tej książki czytać w pośpiechu, konieczna jest tutaj powolność i spokój dookoła, w innym wypadku kamieniste ścieżki zostawione przez McCarthy’ego, skryją się za osłoną z gęstych krzewów na zawsze niezauważalne. Po drugie trzeba zdawać sobie sprawę, że Strażnik sadu to powieść zupełnie inna od tych dotychczas na polskim rynku wydanych (choć kilka zbliżonych zabiegów widać w Rączych koniach i Przeprawie) – nie ma w niej porażającego klimatu apokalipsy jak w Drodze, brak jest emocjonującego pościgu rodem z To nie jest kraj dla starych ludzi i Krwawego południka, brakuje także charakterystycznej dla autora brutalności, którą szczególnie eksponował w Dziecięciu bożym. Strażnik sadu to książka bardzo spokojna, momentami leniwa i choć zawiera sceny morderstwa i strzelaniny, to są one jakby na marginesie, jakby autor zapowiadał, że potrafi być dosadniejszy, ale ostatecznie zrezygnował z tego na rzecz innych aspektów. Należy więc podchodzić do debiutu McCarthy’ego z rozwagą – tyko wtedy uda się docenić dojrzałość i misterność tej powieści.

A bezwątpienia jest czym się zachwycać. Styl, podobnie jak w pozostałych powieściach autora, zniewala, a idealna równowaga między zdaniami krótkimi i długimi, okraszanymi fragmentami które przepełnione są liryką, budzi podziw tym większy, im więcej czasu poświęca się danemu akapitowi. Niewielu jest współczesnych poetów (a tym bardziej prozaików), którzy potrafią pisać w taki sposób, którzy znajdują cudowne słowa-wytrychy do ludzkiego umysłu, duszy. Jednakże Strażnik sadu nie tylko stylowo wzbudza uznanie. Gdy uda się połączyć wspomniane dwa tory opowieści, wówczas objawia się cała misterność McCarthy’ego, który (podobnie jak Faulkner w Kiedy umieram) rozbił historię na wiele drobnych kamieni, które po połączeniu tworzą zadziwiająco wielki diament. I jak Faulkner w ten sposób mówił coś ważnego o ludziach, tak McCarthy rozbudowuje to i ukazuję prawdę na temat relacji człowieka z naturą.

Nie sposób przejść obok tej powieści obojętnie, nie można się nie zachwycić jej pięknem, opiewaniem ulotności życia oraz jej żalem z powodu industrializacji. Całościowo Strażnik sadu przypomina przez to nie mit, nie przypowieść, ale coś na kształt wieczornego bajania starca przy kominku, który snuję swą opowieści o dawnych czasach, dawnych plemionach poddanych naturze i porom roku, o miejscach tak pierwotnych, że niemożliwych do wyobrażania, a przez to pięknych, realnych – już zaprzepaszczonych.

Licealne lata Cormaca McCarthy’ego

2010-10-10T12:08:00.004+02:00

Bardzo mało wiadomo na temat życia McCarthy’ego, dlatego każda wiadomość jest na wagę złota. Jego zacięta walka o prywatność została opisana przez Dona Williamsa jako “charakterystyczna” (dla pisarzy), a luki w jego biografii widoczne są głównie w okresie przed podjęciem studiów na Uniwersytecie Tennessee w 1951 roku. W pewnym momencie dokonałem niesamowitego odkrycia wcześniej niezauważonych materiałów, które kładą trochę światła na okres życia, w którym kształtowała się cała osobowość Cormaca.

Podobnie jak jego dwie siostry, Charles Joseph (Cormac) McCarthy uczęszczał do prowincjonalnych szkół w Knoxville, najpierw do St. Mary’s School przy Vine Avenue (w pobliżu) Kościoła Niepokalanego Poczęcia, a później do Liceum Katolickiego w Knoxville, które mieściło się głównie w starym Gregory Ashe House przy 1610 Magnolia Avenue (miejsce wspomniane w Suttree).

Rankiem tego lata wybrałem się z wizytą do biblioteki Liceum Katolickiego w Knoxville (szkoła ta sama, ale kampus stoi w innym miejscu niż ten, z którego korzystał McCarthy) w poszukiwaniu jakichkolwiek zdjęć starego domu, który służył jako główny budynek w latach, kiedy McCarthy pobierał nauki. Bibliotekarz pokazała mi pudło ze starymi numerami gazetki szkolnej. Nazywała się The Gold and Blue i wszystko wskazuje na to, że odegrała znaczącą rolę w życiu starszych dzieci McCarthych. Z egzemplarzy będących w posiadaniu biblioteki, możemy się dowiedzieć, że najstarsza siostra Cormaca (Helen Jacquelyn) pełniła tam funkcję redaktora działu aktualności w trakcie ostatnich lat edukacji licealnej. W jednej z kolumn można przeczytać: Jackie McCarthy usamodzielnia się, aby kontynuować tradycje rodzinne w szkole. Jego druga starsza siostra, Barbara Ann, została edytorką gazetki.

Obie siostry McCarthy’ego były często wspominane w wiadomościach jako “honorowe” uczennice, ponieważ systematycznie brały udział w różnych szkolnych wydarzeniach. Nie znalazłem jednak żadnej wzmianki jakoby Cormac również zasłużył na taki tytuł, trzeba mieć jednak na uwadze, że wiele numerów zaginęło. W każdym razie obie siostry były rozpoznawalne za ich zaangażowanie i za ustanowienie tzw. Tradycji McCarthych.

Na początku drugiego roku nauki Barbara napisała krótką notkę o bracie. Wspomina jego domek u stóp Góry Browna, jego naturę sportowca i jego psa Joego. Opisuje Cormaca jako marzyciela, który pozwala swojemu umysłowi kroczyć poprzez pola obsadzone przez gołębie i gładkie tafle jezior, podczas porannych wypraw na młode szczupaki lub w górę strumienia na pstrągi. Wspomina też o miłości brata do muzyki pochodzącej z górzystych terenów południowo-wschodniego USA; ulubiona pieśń Cormaca to Valley of the Shenandoah Eve. Można się także dowiedzieć o tym, że jego hobby to wypychanie zwierząt, rysowanie karykatur, malowanie, kolekcjonowanie znaczków i starej broni. Łowienie młodych szczupaków odnosi się raczej do wędkowania na Rhode Island podczas letnich wakacji, niż do jezior wzdłuż strumieni Tennessee. Egzemplarz napomina również o tym, że Cormac zagrał krótką rolę w przedstawieniu Rodzina Rosary w Dzień Św. Patryka.

Pod koniec nauki w liceum wyróżniono Cormaca jako głównego artystę szkolnej gazetki. W krótkim artykule opisującym załogę, możemy przeczytać, że McCarthy został wytypowany do pełnienia tej funkcji za talent do rysowania i entuzjastyczne poczucie humoru, niezbędne do bycia świetnym karykaturzystą.

Ważniejsze osiągnięcie to bez wątpienia publikacja krótkiego wiersza Autumn’s Magic (Jesienna Magia), który jest najstarszym zachowanym utworem Cormaca, który trafił do dystrybucji. Poprzedza nawet jego pierwsze opowiadanie Wake for Susan.

Wiersz rozpoczyna się słowami:

The sun was slowly breaking

Thru the chilly, misty dawn

And the fog upon the river

Lifted, faded, soon was gone.

(Promienie słońca leniwie błyszczały

Poprzez zimny, zamglony świt

A opary mgły osiadłszy na rzece

Uniosły się, wyblakły i zniknęły w mig.)

Gazetka wydrukowała również pewne przykłady karykatur, jednakże nie znalazłem żadnych, które byłyby podpisane lub znacząco związane z McCarthym.

Śpiewał również w szkolnym chórze i był członkiem kwintetu, który wystąpił podczas pasterki w Kościele Niepokalanego Poczęcia. O wydarzeniu wspomniano w lokalnej gazecie, publikując przy notatce zdjęcie grupy.

KOMENTARZ

W liceum starsze siostry McCarthy’ego ustanowiły wysoki standard postępowania, zwany jako Tradycja McCarthych. Cormac przejawiał inne zainteresowania, które nie znajdowały odbicia u innych członków rodziny. Nie byłem tym, kim chcieli, żebym był, powiedział później w wywiadzie dla NYT. Pamiętam moment, kiedy na lekcjach gramatyki, nauczyciel zapytał, czy ktoś ma jakieś hobby. Ja jako jedyny miałem i to niemal wszystkie, jakie można w tym wieku. Nie było takiego, którym się nie zajmowałem, wymień cokolwiek, nieważne jak tajemne – na pewno poznałem je i parałem się nim. Teraz wiemy dokładniej, co to mogły być za zajęcia.

Publikacja Jesiennej Magii sugeruje, że przynajmniej niektóre umiejętności pisarskie były widoczne już w tamtych czasach. Jego ojciec był edytorem w Yale Law Review, a dwie starsze siostry zajmowały podobne stanowiska w gazetce szkolnej. Wiersz mógł być pierwszym znakiem tego, że talent pisarski miał we krwi, nawet pomimo faktu, że nie był go świadom do czasu powrotu na studia ze służby wojskowej. Od początku czułem, że nie jestem porządnym obywatelem. Nienawidziłem szkoły od dnia, w którym postawiłem w niej pierwszy krok – mówił McCarthy w wywiadzie dla New York Timesa. Krótka notka biograficzna w gazetce szkolnej może zostać zinterpretowana jako próba wyciągnięcia brata-odludka do głównego nurt szkolnego życia, które starsze siostry wiodły z takim sukcesem. Pomimo swojej zaciętej nienawiści do edukacji, ówczesne informacje o jego zajęciach sugerują, że dopasował się chociaż częściowo do stawianych oczekiwań.

Przywiązanie McCarthy’ego do naturalizmu jest odzwierciedlone w Jesiennej magii. Jego wspinaczkowe doświadczenia w górach, podobnie zresztą jak zainteresowania psami, mogą być zauważone w debiutanckiej powieści Strażnik Sadu; z kolei fascynacja wędkowaniem w Suttree. Podczas gdy czytelnik Suttree może poznać tylko niewielki skrawek życia postaci sprzed życia „na rzece”, są to skrawki wydarzeń nawiązujących do czasu spędzanego w szkole i kościele przez młodego Cormaca. Czy McCarthy rzeźbił i malował drewniane figurki, po czym ukrywał je w kominie starej szkoły? Jest pewne, że siedział w salach lekcyjnych w tym samym starym domu. Czy McCarthy brał udział w mszy w kościele z Jimmym Longiem i podpalił włosy Danny’ego Yike’a? Nie wiadomo, ale mamy informacje, że uczęszczał na msze do tego samego kościoła. Możemy sobie jednak łatwo umiejscowić, że zainteresowania głównego bohatera Suttree i wpływ dzieciństwa na małżeństwo, są niemal identyczne jak u McCarthy’ego.

Autor: Wes Morgan

Tłumaczenie: Agnieszka Kozub